Köngözlik toğlari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 784-b. — ziyouz.com
Köngözlik toğlari - Hisor tiz ma toğlarining jan.-ğarbiy tarmoqlaridan biri. Qaşqadaryo viloyatining şarqiy çekkasida. Eng baland joyi 2446 m, jan.da 2260 m (Kurek toği). K.t. şim.-şarkdagi Xontaxti tizma toğlari b-n birgaliqda yagona toğ tugunini hosil qilgan. Toğlar yura va bör davrlarining çökindi jinslaridan tuzilgan. Guldar soyi özanidan boşlanib Langarsoyning şim.-şarqqa tomon yönalgan irmoğigaça davom etadi, öz. 16—18 km. K.t. ning jan.-ğarbiy yon bağri ança keng va Langarsoy, Oqsuv, Qizildaryo irmoqlari b-n parçalangan. Toğning suvayirğiç qismi yalanğoç qoyalardan iborat bölib paleogenning qattiq qumtoşlaridan taşqil topganligi tufayli kuesta relyef şakllari vujudga kelgan. Bu hodisa, ayniqsa, Oqsuv havzasida yaxşi ifodalangan. 1500 m balandlikdan quyida yon bağirlar kamroq parçalangan va asta-sekin pasayib boradi. 700 m balandlikda Qizildaryo terrasali allyuvial-prolyuvial tekisligiga qöşiladi.
K.t.ning suvayirğiç qismi b-n Xontaxti tizmasi oraliğida keskin farq sezilmaydi, bu joyda 200 m li izogips asosiy balandlikdir.
Toğ yon bağirlarida buloq köp. Töq böz tuproqlar 800—1200 m balandliklar orasida tarqalgan, bu tuproqlarda buğdoyiq va b. ötlar ösadi. Uvdan yuqorida jigarrang va çimli qönğir böz tuproqlarda bodom, dölana, ba'zan yonğoq, turli ötli siyrak arçazorlar tarqalgan. Yaylovlarning mahsuldorligi gektariga örtaça 3—4 s.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎНГЎЗЛИК ТОҒЛАРИ - Ҳисор тиз ма тоғларининг жан.-ғарбий тармоқларидан бири. Қашқадарё вилоятининг шарқий чеккасида. Энг баланд жойи 2446 м, жан.да 2260 м (Курек тоғи). К.т. шим.-шаркдаги Хонтахти тизма тоғлари б-н биргалиқда ягона тоғ тугунини ҳосил қилган. Тоғлар юра ва бўр даврларининг чўкинди жинсларидан тузилган. Гулдар сойи ўзанидан бошланиб Лангарсойнинг шим.-шарққа томон йўналган ирмоғигача давом этади, ўз. 16—18 км. К.т. нинг жан.-ғарбий ён бағри анча кенг ва Лангарсой, Оқсув, Қизилдарё ирмоқлари б-н парчаланган. Тоғнинг сувайирғич қисми яланғоч қоялардан иборат бўлиб палеогеннинг қаттиқ қумтошларидан ташқил топганлиги туфайли куэста рельеф шакллари вужудга келган. Бу ҳодиса, айниқса, Оқсув ҳавзасида яхши ифодаланган. 1500 м баландликдан қуйида ён бағирлар камроқ парчаланган ва аста-секин пасайиб боради. 700 м баландликда Қизилдарё террасали аллювиал-пролювиал текислигига қўшилади.
К.т.нинг сувайирғич қисми б-н Хонтахти тизмаси оралиғида кескин фарқ сезилмайди, бу жойда 200 м ли изогипс асосий баландликдир.
Тоғ ён бағирларида булоқ кўп. Тўқ бўз тупроқлар 800—1200 м баландликлар орасида тарқалган, бу тупроқларда буғдойиқ ва б. ўтлар ўсади. Увдан юқорида жигарранг ва чимли қўнғир бўз тупроқларда бодом, дўлана, баъзан ёнғоқ, турли ўтли сийрак арчазорлар тарқалган. Яйловларнинг маҳсулдорлиги гектарига ўртача 3—4 ц.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.