Konimex tumani

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 560–561-b. — ziyouz.com

Konimex tumani - Navoiy viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da taşqil etilgan. K.t., viloyatning şim.- ğarbida joylaşgan. Şarkdan Navbahor, şim-şarqdan Nurota, ğarbdan Tomdi, Uçquduq, jan.dan Qiziltepa tumanlari, ğarbdan Buxoro viloyatining Ğijduvon, Peşku tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 15,5 ming km2. Aholisi 36,9 ming kişi (2002). Tumanda 1 şaharça (Konimex), 7 qişloq fuqarolari yiğini (Boymurot, Sarjal, Uçtepa, Çordara, Yangiobod, Yangiqazgan, Karaqota) bor. Markazi Konimex şaharçasi.

T a b i a t i. Relyefi, asosan, tekislik, köp qismi qumlik. Şim.-şarqda Qivilqum çöli, jan. va jan.-ğarbda Zarafşon vodiysi b-n tutaşgan. Tumanning ğarbida Ovminzatovning şarqiy tarmoqlari joylaşgan. Janubiy qismida Qaraqota botiği bor. Iqlimi quruq, keskin kontinental. Örtaça t-ra iyulda 32—33°, yanv.niki— 0—2°. Yiliga 100—150 mm yoğin töşadi. Vegetatsiya davri qisqa. Tumanda oqar daryo yöq. Asosan, artezian suvlaridan foydalaniladi. Şörköl suv ombori qurilgan. Undan baliq ovlaşda foydalaniladi. Tuproği oç tusli böz, şörxok. Ösimliklardan efemer, efemeroidlar va butasimon ösimliklar, rang, qönğirboş, astragal, selin, saksovul, quyonsuyak qabilar ösadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, çiyaböri, jayran, kemiruvçi va sudraluvçilar yaşaydi. Tuman hududidagi Qizilqum qöriqxonasida töqay va çöl landşaftlari majmuoti va u yerdagi nodir hayvonlardan buxoro buğusi (xongul) muhofazaga olingan.

Aholisi özbek, qozoq, qoraqalpoqlar. Şuningdek, boşqa millat vakillari ham yaşaydi. 1 km2 ga örtaça 2,4 kişi töğri keladi. Şaharliklar 8,4 ming kişi, qişloq aholisi 28,5 ming kişi (2002).

Xöjaligi. Tuman q.x.ning asosiy tarmoği — çorvaçilik (qorakölçilik). Ğallaçilik b-n ham şuğullaniladi. K.t.da fosfor k-ti, 100 dan ziyod kiçik va xususiy korxona, 20 davlat korxonasi, öndan ortiq aksiyadorlik jamiyati mavjud.

Q.x.da suğoriladigan yerlar 5,2 ming ga, şundan 1,9 ga yerga ğalla ekiladi. 9 şirkat xöjaligi faoliyat körsatadi. Tuman şirkat va şaxsiy xöjaliklarida qariyb 8,6 ming qoramol, 350 mingga yaqin qöy va eçki, 2 mingdan ziyod tuya, 2,5 mingga yaqin ot boqiladi.

Tuman hududining asosiy qismini örmon xöjaligi egallaydi (mayd. 1660 ming ga). Daraxtlarning asosiy turi — saksovul, terak.

Tumanning örta qismidan Navoiy — Uçquduq t.y. kesib ötgan (öz. 212 km). Avtomobil transporti yöllari öz. qariyb 300 km. Tumanda 40 umumiy ta'lim maktabi (şundan 2 maktab-gimnaziya, 1 litsey-internat), kasb-hunar, sport maktabi, 23 kutubxona, 11 klub, tarix va ölkaşunoslik muzeyi, bolalar madaniy markazi mavjud. 1 markaziy kasalxona (225 örin) va b. tibbiy muassasalarda 90 vraç, 200 ga yakin örta ma'lumotli tibbiy xodim işlaydi. «Konimex tongi» tuman gaz. 1930 y.dan çiqadi (adadi 1500).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КОНИМЕХ ТУМАНИ - Навоий вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент.да ташқил этилган. К.т., вилоятнинг шим.- ғарбида жойлашган. Шаркдан Навбаҳор, шим-шарқдан Нурота, ғарбдан Томди, Учқудуқ, жан.дан Қизилтепа туманлари, ғарбдан Бухоро вилоятининг Ғиждувон, Пешку туманлари б-н чегарадош. Майд. 15,5 минг км2. Аҳолиси 36,9 минг киши (2002). Туманда 1 шаҳарча (Конимех), 7 қишлоқ фуқаролари йиғини (Боймурот, Саржал, Учтепа, Чордара, Янгиобод, Янгиқазган, Карақота) бор. Маркази Конимех шаҳарчаси.

Т а б и а т и. Рельефи, асосан, текислик, кўп қисми қумлик. Шим.-шарқда Қивилқум чўли, жан. ва жан.-ғарбда Зарафшон водийси б-н туташган. Туманнинг ғарбида Овминзатовнинг шарқий тармоқлари жойлашган. Жанубий қисмида Қарақота ботиғи бор. Иқлими қуруқ, кескин континентал. Ўртача т-ра июлда 32—33°, янв.ники— 0—2°. Йилига 100—150 мм ёғин тўшади. Вегетация даври қисқа. Туманда оқар дарё йўқ. Асосан, артезиан сувларидан фойдаланилади. Шўркўл сув омбори қурилган. Ундан балиқ овлашда фойдаланилади. Тупроғи оч тусли бўз, шўрхок. Ўсимликлардан эфемер, эфемероидлар ва бутасимон ўсимликлар, ранг, қўнғирбош, астрагал, селин, саксовул, қуёнсуяк қабилар ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан тулки, чиябўри, жайран, кемирувчи ва судралувчилар яшайди. Туман ҳудудидаги Қизилқум қўриқхонасида тўқай ва чўл ландшафтлари мажмуоти ва у ердаги нодир ҳайвонлардан бухоро буғуси (хонгул) муҳофазага олинган.

Аҳолиси ўзбек, қозоқ, қорақалпоқлар. Шунингдек, бошқа миллат вакиллари ҳам яшайди. 1 км2 га ўртача 2,4 киши тўғри келади. Шаҳарликлар 8,4 минг киши, қишлоқ аҳолиси 28,5 минг киши (2002).

Хўжалиги. Туман қ.х.нинг асосий тармоғи — чорвачилик (қоракўлчилик). Ғаллачилик б-н ҳам шуғулланилади. К.т.да фосфор к-ти, 100 дан зиёд кичик ва хусусий корхона, 20 давлат корхонаси, ўндан ортиқ акциядорлик жамияти мавжуд.

Қ.х.да суғориладиган ерлар 5,2 минг га, шундан 1,9 га ерга ғалла экилади. 9 ширкат хўжалиги фаолият кўрсатади. Туман ширкат ва шахсий хўжаликларида қарийб 8,6 минг қорамол, 350 мингга яқин қўй ва эчки, 2 мингдан зиёд туя, 2,5 мингга яқин от боқилади.

Туман ҳудудининг асосий қисмини ўрмон хўжалиги эгаллайди (майд. 1660 минг га). Дарахтларнинг асосий тури — саксовул, терак.

Туманнинг ўрта қисмидан Навоий — Учқудуқ т.й. кесиб ўтган (ўз. 212 км). Автомобиль транспорти йўллари ўз. қарийб 300 км. Туманда 40 умумий таълим мактаби (шундан 2 мактаб-гимназия, 1 лицей-интернат), касб-ҳунар, спорт мактаби, 23 кутубхона, 11 клуб, тарих ва ўлкашунослик музейи, болалар маданий маркази мавжуд. 1 марказий касалхона (225 ўрин) ва б. тиббий муассасаларда 90 врач, 200 га якин ўрта маълумотли тиббий ходим ишлайди. «Конимех тонги» туман газ. 1930 й.дан чиқади (адади 1500).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.