Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Konovalov reaksiyasi

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 562-b. — ziyouz.com

    Konovalov reaksiyasi - alifatik va alitsiklik, şuningdek, yoğ-aromatik birikmalardagi vodorod atomini suyultirilgan nitrat kislota b-n nitrolab nitroguruhga almaştiriş reaksiyasi (suyuq fazali nitrolaş):

    RH+HNO3 -> RNO2+ H2O

    Bunda R — alkil, sikloalkil, arilalkil.

    K.r. normal yoki yuqori bosim ostida amalga oşiriladi. Reaksiya tezligi va nitrobirikmalar hosil bölişi t-raga, nitrat kislota konsentratsiyasiga hamda boşlanğiç birikmaning tuzilişiga boğliq. Agar almaşiniş assimmetrik uglerod atomida röy bersa, optik faol nitrobirikmalar hosil böladi. Uçlamçi uglerod atomidagi vodorod juda oson, ikkilamçi uglerod atomidagi vodorod qiyinroq, birlamçi uglerod atomidagi vodorod juda qiyin almaşinadi. Tarkibida uçlamçi uglerod atomi bölgan alitsiklik uglevodorodlar 9—10%li, almaşinganlari esa 20% li NHO3 b-n nitrolanadi. Yoğ-aromatik uglevodorodlarni nitrolaş jarayoni a — holatdagi yon zanjirda keçib, reaksiya pirovar-dida, asosan, mononitrobirikmalar hosil böladi. K.r. sanoatda nitroalkanlar va sikloalkanlar olişda, şuningdek, lab. amaliyotida uglevodorodlarning tuzilişini aniqlaşda qölla-niladi. Reaksiyani 1888 y.da M. I. Konovalov kaşf etgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КОНОВАЛОВ РЕАКЦИЯСИ - алифатик ва алициклик, шунингдек, ёғ-ароматик бирикмалардаги водород атомини суюлтирилган нитрат кислота б-н нитролаб нитрогуруҳга алмаштириш реакцияси (суюқ фазали нитролаш):

    RH+HNO3 -> RNO2+ H2O

    Бунда R — алкил, циклоалкил, арилалкил.

    К.р. нормал ёки юқори босим остида амалга оширилади. Реакция тезлиги ва нитробирикмалар ҳосил бўлиши т-рага, нитрат кислота концентрациясига ҳамда бошланғич бирикманинг тузилишига боғлиқ. Агар алмашиниш ассимметрик углерод атомида рўй берса, оптик фаол нитробирикмалар ҳосил бўлади. Учламчи углерод атомидаги водород жуда осон, иккиламчи углерод атомидаги водород қийинроқ, бирламчи углерод атомидаги водород жуда қийин алмашинади. Таркибида учламчи углерод атоми бўлган алициклик углеводородлар 9—10%ли, алмашинганлари эса 20% ли NHO3 б-н нитроланади. Ёғ-ароматик углеводородларни нитролаш жараёни а — ҳолатдаги ён занжирда кечиб, реакция пировар-дида, асосан, мононитробирикмалар ҳосил бўлади. К.р. саноатда нитроалканлар ва циклоалканлар олишда, шунингдек, лаб. амалиётида углеводородларнинг тузилишини аниқлашда қўлла-нилади. Реакцияни 1888 й.да М. И. Коновалов кашф этган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.