Konserva sanoati
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 565–566-b. — ziyouz.com
Konserva sanoati - oziq-ovqat sanoati tarmoği, tez böziladigan ösimlik va hayvonot mahsulotlari (meva, sabzavotlar, sut, göşt, baliq)ni uzoq muddat saqlaş maqsadlarida qayta işlaydi, yarim fabrikatlar va germetik yopiq idişlarda iste'molga tayyor konservalar işlab çiqaradi.
Sanoat usulida konservalar i.ç. 19-a. boşlarida rivojlandi. Özbekistonda K.s. 20-a. boşlarida paydo böldi. 1913 y.da hoz. Özbekiston hududida kustar usul b-n mahsulot tayyorlaydigan 3 kiçik konserva korxonasi bölib, ularda jami 200 ming banka konserva işlab çiqarilgan. Özbekistonda konserva sanoati 30-y.larda rivojlandi. Asosan, meva va sabzavotlardan konservalar işlab çiqarila boşlandi. 1929 y. Yangiyöl konserva z-di, 1932 y. Toşkent konserva z-di işga tuşirildi. 1940 y.lar boşida Samarqandda konserva z-dlari qurildi. Namangan konserva z-di ham kengaytirildi. Uruşdan keyingi yillarda Farğona, Andijon, Şahrisabz va b. şaharlarda önlab konserva z-di işga tuşirildi, eskilari kengaytirildi va zamonaviy asbob-uskunalar b-n jihozlandi. 1975 y.da «Özmevasabzavotuzumsanoat» konserni korxonalarida 490 mln. şartli banka konserva mahsulotlari işlab çikarildi. 1985 y.da sobiq Ittifokda alkogolizmga qarşi Qonun qabul qilingaç, vino z-dlarida turli uzum va meva şarbati işlab çikarila boşlandi. 1986— 89 y.larda konserva i.ç. 2 marta köpaydi. Konserva korxonalari, asosan, «Özmevas abzavotuzumsanoatxolding» kompaniyasi tarkibiga kiradi. Asosiy mahsulotlari — meva kompotlari, murabbo, jem, şarbatlar, marinadlangan va tuzlangan sabzavotlar, pomidor pastasi, quritilgan mevalar (qoqilar).
Konserva mahsulotlari i.ç.da «Özbekbirlaşuv» ning uluşi ham salmoqli. «Özbekbirlaşuv» tizimida 54 konserva korxonasi bor. Özbekistondan Germaniya, Polşa, Italiya, Malayziya, Yaponiya kabi mamlakatlarga turli meva va sabzavotlar konservalari, pomidor pastasi, mayiz, turli qoqilar eksport qilinadi. Respublikada 90-y.lardan köpgina jamoa xöjaliklarida kiçik konserva z-dlari va sexlari işga tuşirildi. Ixtisoslaştirilgan yirik boğdorçilik, uzumçilik, sabzavotçilik xöjaliklari konserva z-dlariga xom aşyo yetkazib beradi. Respublika K.s. korxonalari yiliga 12 mlrd. şartli banka mahsulot i.ç. quvvatiga ega (2000). 1995 y.da 50 dan ortiq agrofirma işladi (meva-sabzavot, konservalari i. ç.ga moslaşgan «Qaşqadaryo», «Namangankonserva», «Samarqand», «Kişmiş», «Uçköprik», «Quvasoy» va b.). 2000 y.da Özbekistonda 480,4 mln. şartli banka (jumladan, «Özbekbirlaşuv» aksiyadorlik kompaniyasida 53,1 mln. banka) meva-sabzavot konservasi işlab çikarildi. «Töraqörğon şirinliklari», «Bulöngur mevalari» firmalarida meva qoqilari va mayiz tayyorlanadi.
«Özbaliq» aksiyadorlik kompaniyasi korxonalarida dudlangan baliq, Möynoq baliq konserva kti (1941)da çetdan olib kelinadigan xom aşyodan turli baliq konservalari işlab çiqariladi.
Akramjon Azizov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНСЕРВА САНОАТИ - озиқ-овқат саноати тармоғи, тез бўзиладиган ўсимлик ва ҳайвонот маҳсулотлари (мева, сабзавотлар, сут, гўшт, балиқ)ни узоқ муддат сақлаш мақсадларида қайта ишлайди, ярим фабрикатлар ва герметик ёпиқ идишларда истеъмолга тайёр консервалар ишлаб чиқаради.
Саноат усулида консервалар и.ч. 19-а. бошларида ривожланди. Ўзбекистонда К.с. 20-а. бошларида пайдо бўлди. 1913 й.да ҳоз. Ўзбекистон ҳудудида кустарь усул б-н маҳсулот тайёрлайдиган 3 кичик консерва корхонаси бўлиб, уларда жами 200 минг банка консерва ишлаб чиқарилган. Ўзбекистонда консерва саноати 30-й.ларда ривожланди. Асосан, мева ва сабзавотлардан консервалар ишлаб чиқарила бошланди. 1929 й. Янгийўл консерва з-ди, 1932 й. Тошкент консерва з-ди ишга туширилди. 1940 й.лар бошида Самарқандда консерва з-длари қурилди. Наманган консерва з-ди ҳам кенгайтирилди. Урушдан кейинги йилларда Фарғона, Андижон, Шаҳрисабз ва б. шаҳарларда ўнлаб консерва з-ди ишга туширилди, эскилари кенгайтирилди ва замонавий асбоб-ускуналар б-н жиҳозланди. 1975 й.да «Ўзмевасабзавотузумсаноат» концерни корхоналарида 490 млн. шартли банка консерва маҳсулотлари ишлаб чикарилди. 1985 й.да собиқ Иттифокда алкоголизмга қарши Қонун қабул қилингач, вино з-дларида турли узум ва мева шарбати ишлаб чикарила бошланди. 1986— 89 й.ларда консерва и.ч. 2 марта кўпайди. Консерва корхоналари, асосан, «Ўзмевас абзавотузумсаноатхолдинг» компанияси таркибига киради. Асосий маҳсулотлари — мева компотлари, мураббо, жем, шарбатлар, маринадланган ва тузланган сабзавотлар, помидор пастаси, қуритилган мевалар (қоқилар).
Консерва маҳсулотлари и.ч.да «Ўзбекбирлашув» нинг улуши ҳам салмоқли. «Ўзбекбирлашув» тизимида 54 консерва корхонаси бор. Ўзбекистондан Германия, Польша, Италия, Малайзия, Япония каби мамлакатларга турли мева ва сабзавотлар консервалари, помидор пастаси, майиз, турли қоқилар экспорт қилинади. Республикада 90-й.лардан кўпгина жамоа хўжаликларида кичик консерва з-длари ва цехлари ишга туширилди. Ихтисослаштирилган йирик боғдорчилик, узумчилик, сабзавотчилик хўжаликлари консерва з-дларига хом ашё етказиб беради. Республика К.с. корхоналари йилига 12 млрд. шартли банка маҳсулот и.ч. қувватига эга (2000). 1995 й.да 50 дан ортиқ агрофирма ишлади (мева-сабзавот, консервалари и. ч.га мослашган «Қашқадарё», «Наманганконсерва», «Самарқанд», «Кишмиш», «Учкўприк», «Қувасой» ва б.). 2000 й.да Ўзбекистонда 480,4 млн. шартли банка (жумладан, «Ўзбекбирлашув» акциядорлик компаниясида 53,1 млн. банка) мева-сабзавот консерваси ишлаб чикарилди. «Тўрақўрғон ширинликлари», «Булўнгур мевалари» фирмаларида мева қоқилари ва майиз тайёрланади.
«Ўзбалиқ» акциядорлик компанияси корхоналарида дудланган балиқ, Мўйноқ балиқ консерва кти (1941)да четдан олиб келинадиган хом ашёдан турли балиқ консервалари ишлаб чиқарилади.
Акрамжон Азизов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.