Konservatsiya
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 567–568-b. — ziyouz.com
Konservatsiya (lot. conservatio — saqlaş) — 1) tarixiy va madaniy yodgorliklar (me'moriy inşootlar, arxeologik topilmalar, tasviriy va amaliy san'at asarlari, kitob, qölyozma va b.)ni dastlabki yoki K.ga tuşgan vaqtdagi qiyofasi, çidamliligini uzoq muddatga saqlaşni ta'minlovçi çora-tadbirlar yiğindisi. Restavratsiya b-n uzviy boğliq. Muzey, kutubxona, arxivlarni isitiş, şamollatiş, barça saqlanayotgan narsalar uçun mö'tadil harorat, namlik, havo tarkibi şaro-itlarini yaratiş orqali erişiladi. Maxsus tartibdagi saqlaşda havoni tozalovçi filtrli vitrinadan foydalaniladi; buyumlar, san'at asarlari maxsus jild va javonlarda saqlanadi. Yoğoç, mato, teri buyumlariga kimyoviy moddalar b-n işlov beriladi, xom sopol, yoğoç buyumlar bözilmasligi uçun maxsus sintetik yelimlar b-n işlanadi; hujjatlar, bosma matnlar şaffof qobiğ b-n, metall, şişa, suyak buyumlar rangsiz lok b-n qoplanadi. Me'moriy obidalarning asosi, devori, gumbazlari mustahkamlanadi, himoya qurilmalari barpo etiladi;
2) biron-bir quriliş yoki korxona işining muayyan sabaoga köra uzoq muddatga töxtatib qöyilişi; 3) dvigatellar, maşinalar va b. texnika vositalari uzoq muddat işlatilmay turganda ularni korroziyadan saqlaş uçun köriladigan tadbirlar (mas, moylaş, nam ötkazmaydigan narsa b-n öraş va b.); 4) yoğoç materiallarni çirişdan asraş, haşarotlar va dengizda yaşovçi yoğoç kemiruvçilaridan saqlaş uçun ularga maxsus modda b-n işlov beriş. Yoğoçni K. laşning eng samarali va oson usuli unga kimyoviy moddalar şimdiriş va maxsus pastalar surkaşdir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНСЕРВАЦИЯ (лот. conservatio — сақлаш) — 1) тарихий ва маданий ёдгорликлар (меъморий иншоотлар, археологик топилмалар, тасвирий ва амалий санъат асарлари, китоб, қўлёзма ва б.)ни дастлабки ёки К.га тушган вақтдаги қиёфаси, чидамлилигини узоқ муддатга сақлашни таъминловчи чора-тадбирлар йиғиндиси. Реставрация б-н узвий боғлиқ. Музей, кутубхона, архивларни иситиш, шамоллатиш, барча сақланаётган нарсалар учун мўътадил ҳарорат, намлик, ҳаво таркиби шаро-итларини яратиш орқали эришилади. Махсус тартибдаги сақлашда ҳавони тозаловчи фильтрли витринадан фойдаланилади; буюмлар, санъат асарлари махсус жилд ва жавонларда сақланади. Ёғоч, мато, тери буюмларига кимёвий моддалар б-н ишлов берилади, хом сопол, ёғоч буюмлар бўзилмаслиги учун махсус синтетик елимлар б-н ишланади; ҳужжатлар, босма матнлар шаффоф қобиғ б-н, металл, шиша, суяк буюмлар рангсиз лок б-н қопланади. Меъморий обидаларнинг асоси, девори, гумбазлари мустаҳкамланади, ҳимоя қурилмалари барпо этилади;
2) бирон-бир қурилиш ёки корхона ишининг муайян сабаога кўра узоқ муддатга тўхтатиб қўйилиши; 3) двигателлар, машиналар ва б. техника воситалари узоқ муддат ишлатилмай турганда уларни коррозиядан сақлаш учун кўриладиган тадбирлар (мас, мойлаш, нам ўтказмайдиган нарса б-н ўраш ва б.); 4) ёғоч материалларни чиришдан асраш, ҳашаротлар ва денгизда яшовчи ёғоч кемирувчиларидан сақлаш учун уларга махсус модда б-н ишлов бериш. Ёғочни К. лашнинг энг самарали ва осон усули унга кимёвий моддалар шимдириш ва махсус пасталар суркашдир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.