Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Konstantin Eduardoviç Siolkovskiy

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 22-b. — ziyouz.com

    Siolkovskiy Konstantin Eduardoviç [1857.5(17).9, Ryazan viloyati — 1935.19.9, Kaluga] — aviatsiya, aerodinamika va raketalar dinamikasi sohasidagi rus olimi va ixtiroçisi; bolaligida oğir kasallikdan keyin kar bölib qolib, öqişni davom ettirolmagan. 1879 y.da öqituvçilik unvoniga imtihon topşirgan. Borovsk (Kaluga gubernyasi) dagi uyezd bilim yurtida mat. va geometriyadan dars bergan (1880— 98). 1880-81 y.larda bu sohadagi mavjud ixtirolardan bexabar «Gazlar nazariyasi» ilmiy işini yozib, unda gazlar kinetik nazariyasi asoslarini tavsifladi. 1897 y.da Rossiyada birinçi aerodinamik truba qurgan. Keyinroq dunyoda birinçi bölib raketa nazariyasiga va suyuq yonilğili raketa dvigateli nazariyasiga asos solgan. Ilmiy işlari 3 muammoga: metall aerostat (dirijabl)ni ilmiy asoslaş (1885— 92), aeroplanning suyriligi (1894 y.da e'lon qilingan), sayyoralararo raketalar (1896 y.dan) ga bağişlangan. Uçişda reaktiv harakatdan foydalaniş ğoyasi birinçi marta S. tomonidan 1883 y.da bayon etilgan. S. 1903 y.da «Reaktiv asboblar b-n fazoni tadqiq etiş» asarida birinçi bölib raketa harakati fazoda va tortişiş maydonida özgaruvçan massali jism harakatiga öxşaşligini, sayyoralararo aloqada raketalardan foydalaniş mumkinligini asoslab berdi. 1929 y.da «Kosmik raketa poyezdlari» asarida bosqiçli raketa harakati nazariyasini yaratdi. Yerga sun'iy yöddoş böladigan raketa masalasi b-n birinçi bölib şuğullandi, Yerdan taşqarida st-yalar quriş fikrini ilgari surdi. Oydagi kraterga S. nomi berilgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЦИОЛКОВСКИЙ Константин Эдуардович [1857.5(17).9, Рязань вилояти — 1935.19.9, Калуга] — авиация, аэродинамика ва ракеталар динамикаси соҳасидаги рус олими ва ихтирочиси; болалигида оғир касалликдан кейин кар бўлиб қолиб, ўқишни давом эттиролмаган. 1879 й.да ўқитувчилик унвонига имтиҳон топширган. Боровск (Калуга губерняси) даги уезд билим юртида мат. ва геометриядан дарс берган (1880— 98). 1880-81 й.ларда бу соҳадаги мавжуд ихтиролардан бехабар «Газлар назарияси» илмий ишини ёзиб, унда газлар кинетик назарияси асосларини тавсифлади. 1897 й.да Россияда биринчи аэродинамик труба қурган. Кейинроқ дунёда биринчи бўлиб ракета назариясига ва суюқ ёнилғили ракета двигатели назариясига асос солган. Илмий ишлари 3 муаммога: металл аэростат (дирижабль)ни илмий асослаш (1885— 92), аэропланнинг суйрилиги (1894 й.да эълон қилинган), сайёралараро ракеталар (1896 й.дан) га бағишланган. Учишда реактив ҳаракатдан фойдаланиш ғояси биринчи марта Ц. томонидан 1883 й.да баён этилган. Ц. 1903 й.да «Реактив асбоблар б-н фазони тадқиқ этиш» асарида биринчи бўлиб ракета ҳаракати фазода ва тортишиш майдонида ўзгарувчан массали жисм ҳаракатига ўхшашлигини, сайёралараро алоқада ракеталардан фойдаланиш мумкинлигини асослаб берди. 1929 й.да «Космик ракета поездлари» асарида босқичли ракета ҳаракати назариясини яратди. Ерга сунъий йўддош бўладиган ракета масаласи б-н биринчи бўлиб шуғулланди, Ердан ташқарида ст-ялар қуриш фикрини илгари сурди. Ойдаги кратерга Ц. номи берилган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.