Konstitutsiyaviy huquq
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 574-b. — ziyouz.com
Konstitutsiyaviy huquq - asosiy ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvçi huquqiy normalar yiğindisi, huquq tizimining yetakçi sohasi. K.h. normalari davlatning ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va hududiy tuzilişi, uning fuqarolik jamiyati in-tlari b-n munosabatlari tartibini, fuqaro va şaxs huquq hamda erkinliklari amalga oşirilişining asosiy tamoyillarini, davlat hokimiyati organlari tizimini belgilaydi. Bir qança mamlakatlarda (jumladan, ÖzRda ham) uşbu huquq sohasini belgilaş uçun davlat huquqi tuşunçasi qöllanadi.
K.h.ning asosiy tamoyillari: boşqaruvning respublika şakli, inson va fuqarolar huquq hamda erkinliklarining ustunligi, hokimiyatlarning bölinişi. Özbekiston Respublikasining K.h.i Özbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy tuzumi asoslarini; inson va fuqarolarning asosiy huquq hamda erkinliklari, ularning kafolatlarini; ma'muriy-hududiy va davlat tuzilişini; saylov tizimini; hokimiyat tizimi va davlat organlari tizimini taşqil etiş hamda faoliyatining asosiy tamoyillarini; fuqarolarning özini özi boşqariş asoslarini mustahkamlaydi. K.h. manbalari: Konstitutsiya, konstitutsiyaviy qonunlar, xalqaro huquq normalari, Oliy vakillik, ijro etuvçi hokimiyat, mahalliy vakillik va konstitutsiyaviy sud hujjatlari va h.k. Özbekiston Respublikasi K.h. manbalari: ÖzRning Konstitutsiyasi, ÖzRning xalqaro şartnomalari, ÖzR Konstitutsiyaviy qonunlari, ÖzR qonunlari, ÖzR Konstitutsiyaviy sudi qarorlari, ÖzR Oliy Majlisi qarorlari, ÖzR Prezidentining farmonlari, ÖzR Vazirlar Mahkamasining normativ hujjatlari, Qoraqalpoğiston Respublikasi Konstitutsiyasi, mahalliy davlat hokimiyati normativ hujjatlari, ÖzR va uning subyekti örtasidagi kelişuvlar, Qoraqalpoğiston Respublikasi Jöqorği Kengesi qarorlari, Qoraqalpoğiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining normativ hujjatlari.
K.h., ayni vaqtda, Konstitutsiya, uning mazmun-mohiyati, ahamiyati, jamiyatdagi örni haqida ma'lumot beruvçi fan hamdir. Kengroq ma'noda, u konstitutsiyaviy in-tlar haqidagi tasavvur va bilimlar, konstitutsiyaviy normalar va ular orqali tartibga solinadigan munosabatlar hamda qonunçilikni rivojlantiruvçi qaraşlar tizimidir. Bu fan konstitutsiyaviy-huquqiy munosabatlarga baho beradi, konstitutsiyaviy intlarni örganadi, muammolarni aniqlab, ularni hal kiliş yöllarini körsatadi.
Abdujabbor Tölaganov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНСТИТУЦИЯВИЙ ҲУҚУҚ - асосий ижтимоий муносабатларни тартибга солувчи ҳуқуқий нормалар йиғиндиси, ҳуқуқ тизимининг етакчи соҳаси. К.ҳ. нормалари давлатнинг ижтимоий-иқтисодий, сиёсий ва ҳудудий тузилиши, унинг фуқаролик жамияти ин-тлари б-н муносабатлари тартибини, фуқаро ва шахс ҳуқуқ ҳамда эркинликлари амалга оширилишининг асосий тамойилларини, давлат ҳокимияти органлари тизимини белгилайди. Бир қанча мамлакатларда (жумладан, ЎзРда ҳам) ушбу ҳуқуқ соҳасини белгилаш учун давлат ҳуқуқи тушунчаси қўлланади.
К.ҳ.нинг асосий тамойиллари: бошқарувнинг республика шакли, инсон ва фуқаролар ҳуқуқ ҳамда эркинликларининг устунлиги, ҳокимиятларнинг бўлиниши. Ўзбекистон Республикасининг К.ҳ.и Ўзбекистон Республикаси конституциявий тузуми асосларини; инсон ва фуқароларнинг асосий ҳуқуқ ҳамда эркинликлари, уларнинг кафолатларини; маъмурий-ҳудудий ва давлат тузилишини; сайлов тизимини; ҳокимият тизими ва давлат органлари тизимини ташқил этиш ҳамда фаолиятининг асосий тамойилларини; фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш асосларини мустаҳкамлайди. К.ҳ. манбалари: Конституция, конституциявий қонунлар, халқаро ҳуқуқ нормалари, Олий вакиллик, ижро этувчи ҳокимият, маҳаллий вакиллик ва конституциявий суд ҳужжатлари ва ҳ.к. Ўзбекистон Республикаси К.ҳ. манбалари: ЎзРнинг Конституцияси, ЎзРнинг халқаро шартномалари, ЎзР Конституциявий қонунлари, ЎзР қонунлари, ЎзР Конституциявий суди қарорлари, ЎзР Олий Мажлиси қарорлари, ЎзР Президентининг фармонлари, ЎзР Вазирлар Маҳкамасининг норматив ҳужжатлари, Қорақалпоғистон Республикаси Конституцияси, маҳаллий давлат ҳокимияти норматив ҳужжатлари, ЎзР ва унинг субъекти ўртасидаги келишувлар, Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси қарорлари, Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг норматив ҳужжатлари.
К.ҳ., айни вақтда, Конституция, унинг мазмун-моҳияти, аҳамияти, жамиятдаги ўрни ҳақида маълумот берувчи фан ҳамдир. Кенгроқ маънода, у конституциявий ин-тлар ҳақидаги тасаввур ва билимлар, конституциявий нормалар ва улар орқали тартибга солинадиган муносабатлар ҳамда қонунчиликни ривожлантирувчи қарашлар тизимидир. Бу фан конституциявий-ҳуқуқий муносабатларга баҳо беради, конституциявий интларни ўрганади, муаммоларни аниқлаб, уларни ҳал килиш йўлларини кўрсатади.
Абдужаббор Тўлаганов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.