Kontinental iqlim
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 581-b. — ziyouz.com
Kontinental iqlim - katta kurukliklarning atmosferaga ta'siri ostida şakllanadigan iqlim. Bunda yillik va sutkalik t-ra amplitudalari katta böladi, havo keçasi salqin, kundözi issiq keladi, yoğingarçilik kam bölib, u yildan bu yilga özgarib turadi. K.i. dengiz iqlimining aksidir. Özbekiston okean va oçiq dengizlardan minglab km uzoqda, eng katta Yevrosiyo materigining markazida bölganidan tipik kontinental iqlimli ölkadir. Özbekiston va butun Örta Osiyo iqlimining asosiy xususiyatlari şundaki, bu yerlarda yoz issiq va seroftob, qiş şu kengliklar uçun ança sovuq, sutka va yil davomida t-ra keskin özgarib turadi, yoğin kam va havo quruq böladi. Yanvar b-n iyulning örtaça t-ralari orasidagi farq Toşkentda 27,6°, Qarşida 29°, Nukusda 33°. Holbuki, Londonda bu farq 12° ga teng. Absolyut amplituda, ya'ni qaçonlardir bölib ötgan eng sovuq t-ra b-n eng issiq t-ra orasidagi farq Toşkentda 73°, Qarşida 76°, Nukusda 78,8°. Örtaça sutkalik amplituda Örta Osiyoda 15—20°. Ayrim yil va kunlarda t-ra amplitudalari bu raqamlardan ança katta bölişi mumkin. Ba'zan toğ orasidagi vodiylarda sutkalik amplituda 30—35° ga yetadi.
Örta Osiyo b-n bir xil kengliklarda joylaşgan K.i.li bölmagan hamma yerlarda yiliga 400—600 mm yoğin yoğadi, holbuki ölkamiz tekisliklarida iqlim kontinentalligi tufayli atigi 100— 200 mm yoğin yoğadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНТИНЕНТАЛ ИҚЛИМ - катта курукликларнинг атмосферага таъсири остида шаклланадиган иқлим. Бунда йиллик ва суткалик т-ра амплитудалари катта бўлади, ҳаво кечаси салқин, кундўзи иссиқ келади, ёғингарчилик кам бўлиб, у йилдан бу йилга ўзгариб туради. К.и. денгиз иқлимининг аксидир. Ўзбекистон океан ва очиқ денгизлардан минглаб км узоқда, энг катта Евросиё материгининг марказида бўлганидан типик континентал иқлимли ўлкадир. Ўзбекистон ва бутун Ўрта Осиё иқлимининг асосий хусусиятлари шундаки, бу ерларда ёз иссиқ ва серофтоб, қиш шу кенгликлар учун анча совуқ, сутка ва йил давомида т-ра кескин ўзгариб туради, ёғин кам ва ҳаво қуруқ бўлади. Январь б-н июлнинг ўртача т-ралари орасидаги фарқ Тошкентда 27,6°, Қаршида 29°, Нукусда 33°. Ҳолбуки, Лондонда бу фарқ 12° га тенг. Абсолют амплитуда, яъни қачонлардир бўлиб ўтган энг совуқ т-ра б-н энг иссиқ т-ра орасидаги фарқ Тошкентда 73°, Қаршида 76°, Нукусда 78,8°. Ўртача суткалик амплитуда Ўрта Осиёда 15—20°. Айрим йил ва кунларда т-ра амплитудалари бу рақамлардан анча катта бўлиши мумкин. Баъзан тоғ орасидаги водийларда суткалик амплитуда 30—35° га етади.
Ўрта Осиё б-н бир хил кенгликларда жойлашган К.и.ли бўлмаган ҳамма ерларда йилига 400—600 мм ёғин ёғади, ҳолбуки ўлкамиз текисликларида иқлим континенталлиги туфайли атиги 100— 200 мм ёғин ёғади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.