Kontrapunkt
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 583–584-b. — ziyouz.com
Kontrapunkt (lot. punctum contra punctum — nuqtaga qarşi nuqta) — 1) keng ma'noda — polifoniyaniit aynan özi, köp ovozli musiqa tizimining asosiy turlaridan biri, ovozlarning özaro tengligiga asoslanadi; 2) tor ma'noda — ikki va undan ortiq mustaqil va tugal kuylarning birdaniga yoki ketma-ket sadolanişi, ularning muayyan musiqiy-estetik qoidalarga binoan birikişi. K.ning oddiy va bir neça murakkab turlari mavjud. Agar boşlanğiç kuylar birikmasi bir yoxud bir neça hosila birikmalarini yuzaga kelişi uçun imkoniyat bersa — murakkab K., K. tarkibidagi kuylar örin almaşuvçan bölsa — siljuvçan K., kuylar oxiridan oldiga qarata bayon etilsa — aylanuvçan K. deb ataladi; 3) polifoniyaning ilk körinişlaridan biri. Unda turli ovozlarda davomiyligi jihatidan özaro teng bölgan tovuşlar birdaniga yangrab, bir xil nota belgi (nuqta)lar b-n yoziladi (nomi şundan); 4) mazkur sohalarni amaliy-ijodiy va nazariy jihatdan örganuvçi ta'limot va öquv fani.
Ad.: Taneyev S, Podvijnoy kontrapunkt strogogo pisma, M., 1959; Qurbonov T., Polifoniya, T., 1991.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНТРАПУНКТ (лот. punctum contra punctum — нуқтага қарши нуқта) — 1) кенг маънода — полифонияниит айнан ўзи, кўп овозли мусиқа тизимининг асосий турларидан бири, овозларнинг ўзаро тенглигига асосланади; 2) тор маънода — икки ва ундан ортиқ мустақил ва тугал куйларнинг бирданига ёки кетма-кет садоланиши, уларнинг муайян мусиқий-эстетик қоидаларга биноан бирикиши. К.нинг оддий ва бир неча мураккаб турлари мавжуд. Агар бошланғич куйлар бирикмаси бир ёхуд бир неча ҳосила бирикмаларини юзага келиши учун имконият берса — мураккаб К., К. таркибидаги куйлар ўрин алмашувчан бўлса — силжувчан К., куйлар охиридан олдига қарата баён этилса — айланувчан К. деб аталади; 3) полифониянинг илк кўринишларидан бири. Унда турли овозларда давомийлиги жиҳатидан ўзаро тенг бўлган товушлар бирданига янграб, бир хил нота белги (нуқта)лар б-н ёзилади (номи шундан); 4) мазкур соҳаларни амалий-ижодий ва назарий жиҳатдан ўрганувчи таълимот ва ўқув фани.
Ад.: Танеев С, Подвижной контрапункт строгого письма, М., 1959; Қурбонов Т., Полифония, Т., 1991.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.