Konvergensiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 545-b. — ziyouz.com
Konvergensiya (lot. convergo -yaqinlaşaman, öxşayman) (biologi ya da) — turli ajdodlardan kelib çiqqan organizmlarda bir xil taşqi muhit ta'sirida öxşaş belgilarning paydo bölişi. K. natijasida vujudga keladigan belgilarning öxşaşligi analogiya deyiladi. «K.» terminini Ç.Darvin fanga kiritgan. K. har qanday organlar tuzilişiga tegişli bölişi mumkin. Tez sözuvçi toğayli va suyakli baliqlarga dengiz sut emizuvçi hayvonlari — delfinlar tanasining öxşaşligi; quşlar qanoti b-n sut emizuvçilar — körşapalaqlar qanotining öxşaşligi; barça sakrovçi sut emizuvçilar gavda şaklining özaro öxşaşligi bunga misol böladi. Geografik jihatdan bir-biridan uzoqda joylaşgan hududlarning öxşaş yaşaş joylarida qator konvergent turlarni öz içiga oluvçi butun biotsenozlar konvergent tarzda rivojlanişi mumkin. Mas, Avstraliyada xaltali sut emizuvçilarnknt evolyutsiyasi dunyoning boşqa materiklarida yaşovçi yöldoşli sut emizuvçilarga konvergent bölgan köpgina turlarning şakllanişiga olib kelgan (böri — xaltali böri, ayiq — xaltali ayiq, siçqon — xaltali siçqon va b.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНВЕРГЕНЦИЯ (лот. convergo -яқинлашаман, ўхшайман) (биологи я да) — турли аждодлардан келиб чиққан организмларда бир хил ташқи муҳит таъсирида ўхшаш белгиларнинг пайдо бўлиши. К. натижасида вужудга келадиган белгиларнинг ўхшашлиги аналогия дейилади. «К.» терминини Ч.Дарвин фанга киритган. К. ҳар қандай органлар тузилишига тегишли бўлиши мумкин. Тез сўзувчи тоғайли ва суякли балиқларга денгиз сут эмизувчи ҳайвонлари — дельфинлар танасининг ўхшашлиги; қушлар қаноти б-н сут эмизувчилар — кўршапалақлар қанотининг ўхшашлиги; барча сакровчи сут эмизувчилар гавда шаклининг ўзаро ўхшашлиги бунга мисол бўлади. Географик жиҳатдан бир-биридан узоқда жойлашган ҳудудларнинг ўхшаш яшаш жойларида қатор конвергент турларни ўз ичига олувчи бутун биоценозлар конвергент тарзда ривожланиши мумкин. Мас, Австралияда халтали сут эмизувчиларнкнт эволюцияси дунёнинг бошқа материкларида яшовчи йўлдошли сут эмизувчиларга конвергент бўлган кўпгина турларнинг шаклланишига олиб келган (бўри — халтали бўри, айиқ — халтали айиқ, сичқон — халтали сичқон ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.