Konveyer
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 544-b. — ziyouz.com
Konveyer (ing. conveyer — taşuvçi), transportyor — tökma, donali, bölak-bölak yuk yoki buyumlarni, asosan, qisqa, ba'zan uzoq, masofaga uzluksiz va bir xil maromda taşiydigan maşina. Vazifasiga köra, transport (yuk taşiydigan) va texnologik (texnologik operatsiyalarni özaro boğlaydigan) xillarga bölinadi. Tortiş organi bölgan va tortiş organi bölmagan turlari bor. Elektrik yuritma b-n harakatlanadigan mexaniq K. keng tarqalgan. Bunday K.larning tortiş organlari lenta, zanjir va kanatdan iborat bölib, ular yordamida buyum yoki yuklar taşiladi. Yuk taşiş organlarining turiga köra, dasturli boşqariladigan lentali, köraqli, plastinkali, osma, şuningdek, kovşli, aravaçali va b. turlarga; tortiş organi bölmagan vintli (şnekli), inersion (çayqaluvçi, tebranma), rolikli (rolgang), odimlovçi (quymaçilik, yiğuvçi) va b. turlarga bölinadi. Lentali K. b-n, asosan, donali yuklar taşiladi. Zanjirga biriktiriladigan moslamaning tuzilişiga qarab, zanjirli K. lar plastinkali, körakçali, ksvşli va aravaçali böladi. Plastinkali K. lar, asosan, bölak-bölak materiallarga möljallangan bölib, yukni qiya yunalişda taşişga imkon beradi, mayda kömir va rudalarni suriş uçun işlatiladi. Kovşli va aravaçali K.lar ayrim korxonalarda (metallurgiya va kimyo kombinatlarida), asosan, tökma yuklarni taşiş uçun işlatiladi. Buğdoy, un, sement, şağal, qum, mayda kömir qabilarni yaqin masofaga taşiş uçun vintli K.lar qöllaniladi. Töp qilib yiğilgan yoki yaşiklarga joylangan yuklarni pastga tuşiriş uçun rolikli (gravitatsion) K. dan foydalaniladi. Bunday K.larda yuk öz oğirligi b-n pastga töşadi. I n ye r s i o n K. tökma kjni gorizontal va qiya yönalişda qisqa masofaga taşiş uçun möljallanadi. Bunday K. da yuk inersiya kuçi hisobiga harakatlanadi. Bölardan taşqari, yuklar suyuqliklar b-n birga nasoslar yordamida quvur yoki novlarda harakatlanadigan gidravlik, yuklar yoki buyumlar ventilyatorlar yordamida hosil qilinadigan bosimlar farqi hisobiga quvurlarda harakatlanadigan pnevmatik K.lar bor. Maxsus işlarga möljallangan K.lar elevator va eskalator deb ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНВЕЙЕР (инг. conveyer — ташувчи), транспортёр — тўкма, донали, бўлак-бўлак юк ёки буюмларни, асосан, қисқа, баъзан узоқ, масофага узлуксиз ва бир хил маромда ташийдиган машина. Вазифасига кўра, транспорт (юк ташийдиган) ва технологик (технологик операцияларни ўзаро боғлайдиган) хилларга бўлинади. Тортиш органи бўлган ва тортиш органи бўлмаган турлари бор. Электрик юритма б-н ҳаракатланадиган механиқ К. кенг тарқалган. Бундай К.ларнинг тортиш органлари лента, занжир ва канатдан иборат бўлиб, улар ёрдамида буюм ёки юклар ташилади. Юк ташиш органларининг турига кўра, дастурли бошқариладиган лентали, кўрақли, пластинкали, осма, шунингдек, ковшли, аравачали ва б. турларга; тортиш органи бўлмаган винтли (шнекли), инерцион (чайқалувчи, тебранма), роликли (ролганг), одимловчи (қуймачилик, йиғувчи) ва б. турларга бўлинади. Лентали К. б-н, асосан, донали юклар ташилади. Занжирга бириктириладиган мосламанинг тузилишига қараб, занжирли К. лар пластинкали, кўракчали, ксвшли ва аравачали бўлади. Пластинкали К. лар, асосан, бўлак-бўлак материалларга мўлжалланган бўлиб, юкни қия йуналишда ташишга имкон беради, майда кўмир ва рудаларни суриш учун ишлатилади. Ковшли ва аравачали К.лар айрим корхоналарда (металлургия ва кимё комбинатларида), асосан, тўкма юкларни ташиш учун ишлатилади. Буғдой, ун, цемент, шағал, қум, майда кўмир қабиларни яқин масофага ташиш учун винтли К.лар қўлланилади. Тўп қилиб йиғилган ёки яшикларга жойланган юкларни пастга тушириш учун роликли (гравитацион) К. дан фойдаланилади. Бундай К.ларда юк ўз оғирлиги б-н пастга тўшади. И н е р ц и о н К. тўкма кжни горизонтал ва қия йўналишда қисқа масофага ташиш учун мўлжалланади. Бундай К. да юк инерция кучи ҳисобига ҳаракатланади. Бўлардан ташқари, юклар суюқликлар б-н бирга насослар ёрдамида қувур ёки новларда ҳаракатланадиган гидравлик, юклар ёки буюмлар вентиляторлар ёрдамида ҳосил қилинадиган босимлар фарқи ҳисобига қувурларда ҳаракатланадиган пневматик К.лар бор. Махсус ишларга мўлжалланган К.лар элеватор ва эскалатор деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.