Konyugatsiya

Konyugatsiya (lot. conjugatio — qöşiliş) — 1) konyugat suvötlarda — öziga xos jinsiy jarayon, bunda taşqi tomondan bir-biriga öxşaş ikkita vegetativ hujayra suyuqligi qöşiladi; 2) infözoriyalarda — jinsiy yadrolarning almaşinişi va ularning juft bölib qöşilişi; bunda infuzoriyalar oğiz teşigi joylaşgan tomoni b-n juft bölib yaqinlaşadi. Qöşilganda makronukleus (vegetativ yadro) asta-sekin parçalanadi, mikronukleus (jinsiy yadro) esa meyoz yöli b-n 2 karra bölinadi, şundan keyin uçta yadro parçalanadi, bittasi esa yana bölinadi va uning har bir bölagi boşqasining yarim bölagi b-n almaşinadi, ya'ni qöşiliş röy beradi va xromosomalarning qöş töplami qayta tiklanadi. Söngra makronukleus mikronukleus ning bölinişi yöli b-n qayta tiklanadi. Ba'zan K.da bir hujayradan ikkinçisiga sitoplazmaning ozgina qismi va şu b-n birga sitoplazmaning irsiy xususiyatlari ham ötadi; 3) bakteriyalarda — bir bakteriya hujayrasidagi genetik materialni ikkinçi bakteriya hujayrasiga olib ötkaziş usuli. Bunda ikkita bakteriya ingiçka köprikça b-n boğlanadi va şu köprikça orqali bir hujayradan (donor) boşqasiga (retsipiyent) dezoksiribonuklein kislota (DNK) ipining bir bölagi ötadi. Retsipiyentning irsiy xususiyatlari DNK bölagida özatilgan genetik informatsiya mikdoriga qarab özgaradi; 4) xromosomalar konyugatsiyasi — gomologik xromosomalarning juft-juft bölib yaqinlaşuvi, bunda ularning gomologik qismlari almaşinişi mumkin, natijada turli xil anomaliyalar yuz beradi (tugunçalar hosil bölişi va h.k.). Jinsiy jarayonda xromosomalar özaro qöşilib ketmaydi; ularda K. faqat meyozning boşida röy beradi; söngra har xil hujayralarga tarqalib ketadi.