Kooperativ mulk
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 598-b. — ziyouz.com
Kooperativ mulk - jamoa mul kining bir şakli, ixtiyoriy ravişda kooperativ korxonaga birlaşgan kişilarning umumiy mulki. K.m. kooperativ a'zolarining badallari, ular tomonidan işlab çiqarilgan mahsulotlar, uni sotişdan tuşgan daromad va korxona nizomida belgilangan boşqa faoliyatlar hisobiga şakllanadi. K.m. egalari korxona faoliyatida öz mehnati b-n iştirok etadilar. K.m.ning yana bir muhim xususiyati — jamoa a'zolari ixtiyoriy tartibda öz mulk uluşi b-n korxonadan çiqişi, ya'ni bu mulk taqsimlanişi mumkin.
K.m.ning asosiy xususiyati i.ç. vositalari va mehnat natijalariga egalik qilişning jamoa, guruhiy şaklidir. Bunda işlab çiqaruvçilar (kooperativ a'zolari) b-n i.ç. vositalari (K.m.)ning qöşilişi jamoa korxonasi bölgan kooperativ korxona doirasida amalga oşadi.
K.m. boşqa mulk turlari, jumladan, davlat mulkiga nisbatan bir qança ustunlikka ega (meqnatni rağbatlantirişning pirovard iş natijalariga boğliqligi, öz-özini moliyalaştiriş va ta'minlaş, boşqaruvning demokratik şakllari va b.).
Kooperativ korxona öz faoliyatini töxtatganda yoki turli sabablarga köra bekor kilinganda K.m. byudjet, bank va b. kreditorlar b-n hisob-kitob qilinib bölingandan söng kooperativ a'zolari örtasida nizomga asosan taqsimlanadi.
Hoz. davrda jahonda K.m. asosida taşkil topgan 120 dan ortiq turdagi korxonalar soni 1 mln. atrofida bölib, ularda 600 mln. ga yaqin kişi mehnat qiladi. Bunday korxonalar Yaponiya agrar sohasi mahsulotining 90%, Niderlandiyada 65%, Germaniya, Fransiya, Ispaniyada 50—52%, AQŞ, Buyuk Britaniya, Italiya va Belgiyada 30% ini yetkazib beradi. Özbekistonda K.m. asosida tuzilgan korxonalar, asosan, q.x. va uy-joy qurilişi sohasida rivoj topgan.
Qahramon Haqberdiyev.
KOOPERATIV SAVDO - k, Matlubot kooperatsiyasi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КООПЕРАТИВ МУЛК - жамоа мул кининг бир шакли, ихтиёрий равишда кооператив корхонага бирлашган кишиларнинг умумий мулки. К.м. кооператив аъзоларининг бадаллари, улар томонидан ишлаб чиқарилган маҳсулотлар, уни сотишдан тушган даромад ва корхона низомида белгиланган бошқа фаолиятлар ҳисобига шаклланади. К.м. эгалари корхона фаолиятида ўз меҳнати б-н иштирок этадилар. К.м.нинг яна бир муҳим хусусияти — жамоа аъзолари ихтиёрий тартибда ўз мулк улуши б-н корхонадан чиқиши, яъни бу мулк тақсимланиши мумкин.
К.м.нинг асосий хусусияти и.ч. воситалари ва меҳнат натижаларига эгалик қилишнинг жамоа, гуруҳий шаклидир. Бунда ишлаб чиқарувчилар (кооператив аъзолари) б-н и.ч. воситалари (К.м.)нинг қўшилиши жамоа корхонаси бўлган кооператив корхона доирасида амалга ошади.
К.м. бошқа мулк турлари, жумладан, давлат мулкига нисбатан бир қанча устунликка эга (меқнатни рағбатлантиришнинг пировард иш натижаларига боғлиқлиги, ўз-ўзини молиялаштириш ва таъминлаш, бошқарувнинг демократик шакллари ва б.).
Кооператив корхона ўз фаолиятини тўхтатганда ёки турли сабабларга кўра бекор килинганда К.м. бюджет, банк ва б. кредиторлар б-н ҳисоб-китоб қилиниб бўлингандан сўнг кооператив аъзолари ўртасида низомга асосан тақсимланади.
Ҳоз. даврда жаҳонда К.м. асосида ташкил топган 120 дан ортиқ турдаги корхоналар сони 1 млн. атрофида бўлиб, уларда 600 млн. га яқин киши меҳнат қилади. Бундай корхоналар Япония аграр соҳаси маҳсулотининг 90%, Нидерландияда 65%, Германия, Франция, Испанияда 50—52%, АҚШ, Буюк Британия, Италия ва Белгияда 30% ини етказиб беради. Ўзбекистонда К.м. асосида тузилган корхоналар, асосан, қ.х. ва уй-жой қурилиши соҳасида ривож топган.
Қаҳрамон Ҳақбердиев.
КООПЕРАТИВ САВДО - к, Матлубот кооперацияси.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.