Koordinatsiya
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 601-b. — ziyouz.com
Koordinatsiya (lot. so — hamkorlik va ordinato — tartibga soliş) (biologiyada) — filogenezda organizmning organ va qismlarining özaro boğliq holda rivojlanişi. «K.» terminini rus olimi A.N.Seversev taqlif etgan. Nemis zoologi L.Plate bu hodisani korrelyatsiya deb atagan. K. topografik, konstruktiv, biologik va fiziologik böladi. Biologik K.da özaro bevosita boğliq bölmagan, lekin biologik jihatdan bir-biriga bilvosita ta'sir qiladigan organlarning özaro muvofiqlaşgan evolyutsion özgarişlari sodir böladi. Mac, primat larda daraxtga çiqişga moslaniş boş miya, köz va qöl-oyoqdarning özgarişi b-n boğliq ravişda amalga oşiriladi. Fiziologik K.da organizmning har xil organlari va sistemalarining özaro muvofiklaştirilgan faoliyati markaziy nerv sistemasining qözğalişi va tormozlanişi jarayonlarining birga borişi b-n boğliq. Mac, qöl-oyoqlarni bukişda iştirok etadigan muskullarga yuborilgan nerv impulslari bir vaqtning özida qöl-oyoqlarni yozadigan muskullarning tormozlanişiga olib keladi. Yozuvçi muskullarning tormozlanişi esa qöl va oyoqlarning bukilişini osonlaştiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КООРДИНАЦИЯ (лот. со — ҳамкорлик ва ordinato — тартибга солиш) (биологияда) — филогенезда организмнинг орган ва қисмларининг ўзаро боғлиқ ҳолда ривожланиши. «К.» терминини рус олими А.Н.Северцев тақлиф этган. Немис зоологи Л.Плате бу ҳодисани корреляция деб атаган. К. топографик, конструктив, биологик ва физиологик бўлади. Биологик К.да ўзаро бевосита боғлиқ бўлмаган, лекин биологик жиҳатдан бир-бирига билвосита таъсир қиладиган органларнинг ўзаро мувофиқлашган эволюцион ўзгаришлари содир бўлади. Mac, примат ларда дарахтга чиқишга мосланиш бош мия, кўз ва қўл-оёқдарнинг ўзгариши б-н боғлиқ равишда амалга оширилади. Физиологик К.да организмнинг ҳар хил органлари ва системаларининг ўзаро мувофиклаштирилган фаолияти марказий нерв системасининг қўзғалиши ва тормозланиши жараёнларининг бирга бориши б-н боғлиқ. Mac, қўл-оёқларни букишда иштирок этадиган мускулларга юборилган нерв импульслари бир вақтнинг ўзида қўл-оёқларни ёзадиган мускулларнинг тормозланишига олиб келади. Ёзувчи мускулларнинг тормозланиши эса қўл ва оёқларнинг букилишини осонлаштиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.