Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Köp ma'nolilik

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 868-b. — ziyouz.com

    Köp ma'nolilik KÖP MA'NOLILIK, polisemiya — til birliklarining birdan ortiq ma'noga ega bölişi. K.m. — köp qirrali va murakkab hodisa. Deyarli har bir sözning luğaviy ma'no taraqqiyoti aniq, individual yondaşişni, izohlaşni talab qiladi. K.m. ma'nosi faqat matnda bilinadi. Onamning közi hali yaxşi köradi (a'zo); buloqning közi, igvaning közi (teşik); uzukning közi (uzukka qöyilgan toş); taxtaning közi (taxtadagi doira şakl).

    K.m. ikki yöl b-n hosil böladi: 1) sözning yangi ma'no kasb etişi natijasida. Mas, yer sözi dastlab bir ma'noli bölgan, qolgan ma'nolar sözning ma'no tarkibi taraqqiyoti natijasida paydo bölgan; 2) köp ma'noli sözdan yoki köp ma'noli qöşimça vositasida söz yasalişi natijasida. Köp ma'noli sözlar qança ma'noga ega bölmasin, bu sözlar ma'nosi özaro boğlangan, ya'ni ma'nolar orasida qandaydir semantik aloqa mavjud böladi. Xuddi şu xususiyat ularni omongşlardan farklaydi. Sözning K.m.ini, asosan, matn hal etadi: sözning işlatiliş matni qançalik rang-barang bölsa, bu söz şunçalik köp luğaviy ma'noni ang-latadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КЎП МАЪНОЛИЛИК, полисемия — тил бирликларининг бирдан ортиқ маънога эга бўлиши. К.м. — кўп қиррали ва мураккаб ҳодиса. Деярли ҳар бир сўзнинг луғавий маъно тараққиёти аниқ, индивидуал ёндашишни, изоҳлашни талаб қилади. К.м. маъноси фақат матнда билинади. Онамнинг кўзи ҳали яхши кўради (аъзо); булоқнинг кўзи, игванинг кўзи (тешик); узукнинг кўзи (узукка қўйилган тош); тахтанинг кўзи (тахтадаги доира шакл).

    К.м. икки йўл б-н ҳосил бўлади: 1) сўзнинг янги маъно касб этиши натижасида. Мас, ер сўзи дастлаб бир маъноли бўлган, қолган маънолар сўзнинг маъно таркиби тараққиёти натижасида пайдо бўлган; 2) кўп маъноли сўздан ёки кўп маъноли қўшимча воситасида сўз ясалиши натижасида. Кўп маъноли сўзлар қанча маънога эга бўлмасин, бу сўзлар маъноси ўзаро боғланган, яъни маънолар орасида қандайдир семантик алоқа мавжуд бўлади. Худди шу хусусият уларни омонгшлардан фарклайди. Сўзнинг К.м.ини, асосан, матн ҳал этади: сўзнинг ишлатилиш матни қанчалик ранг-баранг бўлса, бу сўз шунчалик кўп луғавий маънони анг-латади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.