Köp ovozlilik
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 869-b. — ziyouz.com
Köp ovozlilik KÖP OVOZLILIK, köp ovozli musiqa — 1) keng ma'noda — musiqiytarixiy tuşunça; nota yozuvi, şuningdek, garmoniya, polifoniya unsurlariga asoslangan kompozitorlik (musiqa) ijodi (aksi — monodiya). Yevropa san'atida 9—10 a.lar çerkov musiqasida, keyinçalik dunyoviy musiqa san'atida rivoj topdi. Özbekistonda ilk körinişlari 19-a.ningoxirida (V. Leysekning «Osiyoça popurri», 1890 va b.) paydo bölgan, 1930-y.lardan boşlab V. Uspenskiy, A. Kozlovskiy, R. Glier, G. Muşel, keyinçalik M. Burhonov, Ik. Akbarov kabi kompozitorlar ijodida, an'anaviy milliy musiqa xususiyatlari zaminida rivojlana boşladi; 2) tor ma'noda — musiqiy faktura (tovuş va ovozlarning özaro nisbatlari)ga tegişli tuşunça, bir neça ovozning barobar sadolanişiga asoslangan musiqa tizimi, aksi bir ovozlilik. Geterfoniya, gomofoniya, kontrapunkt (polifoniya), unison kabi turlari bor. K.o. kompozitorlik musiqasiga nisbatan köproq örganilgan bölsada, uning ildizlari xalq musiqasiga borib taqaladi. Jumladan, özbek an'anaviy ansambllari, şuningdek, dutor, dömbira, tanbur, qonun, çang kabi çolğular ijrosida K.o.ning öziga xos körinişlari namoyon böladi.
Olimjon Bekov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎП ОВОЗЛИЛИК, кўп овозли мусиқа — 1) кенг маънода — мусиқийтарихий тушунча; нота ёзуви, шунингдек, гармония, полифония унсурларига асосланган композиторлик (мусиқа) ижоди (акси — монодия). Европа санъатида 9—10 а.лар черков мусиқасида, кейинчалик дунёвий мусиқа санъатида ривож топди. Ўзбекистонда илк кўринишлари 19-а.нингохирида (В. Лейсекнинг «Осиёча попурри», 1890 ва б.) пайдо бўлган, 1930-й.лардан бошлаб В. Успенский, А. Козловский, Р. Глиэр, Г. Мушель, кейинчалик М. Бурҳонов, Ик. Акбаров каби композиторлар ижодида, анъанавий миллий мусиқа хусусиятлари заминида ривожлана бошлади; 2) тор маънода — мусиқий фактура (товуш ва овозларнинг ўзаро нисбатлари)га тегишли тушунча, бир неча овознинг баробар садоланишига асосланган мусиқа тизими, акси бир овозлилик. Гетерфония, гомофония, контрапункт (полифония), унисон каби турлари бор. К.о. композиторлик мусиқасига нисбатан кўпроқ ўрганилган бўлсада, унинг илдизлари халқ мусиқасига бориб тақалади. Жумладан, ўзбек анъанавий ансамбллари, шунингдек, дутор, дўмбира, танбур, қонун, чанг каби чолғулар ижросида К.о.нинг ўзига хос кўринишлари намоён бўлади.
Олимжон Беков.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.