Köp tukli çuvalçanglar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 869–870-b. — ziyouz.com
Köp tukli çuvalçanglar KÖP TUKLI ÇUVALÇANGLAR, polixetalar (Polychaeta) — halqali çuvalçanglar sinfi. Öz. 2 mm dan 3 m gaça. Tanasi juda köp (bir neça yuzta) halqalardan iborat. Har bir halqada bir juftdan köp tukli yassi köraksimon ösimtasi — parapodiysi böladi (nomi şundan olingan). Parapodiylar harakatlaniş va, köpinça, jabralar vazifasini bajaradi. Ayrim ötroq yaşovçi turlarida bu vazifani boş tomonidagi paypaslagiçlar ötaydi. Közlari (köpinça, oddiy), muvozanat organlari rivojlangan. 25 taga yaqin turkumga bölinadi. 7000 dan ortiq turi ma'lum. Köpçilik turlari dengizlarda, ayrim turlari çuçuk suvlarda va tropik örmonlardagi barg töşalmasida yaşaydi. Erkin suzib yuradi; balçiqqa kömilib oladi, bir qança turlari kum va balçiqdan körgan vay — inlarida hayot keçiradi. Köpçiligi ayrim jinsli, taşqi uruğlanadi. Metamorfoz orqali rivojlanadi: tuxumdan çiqqan troxofora liçinkasi, asta-sekin böğim çiqarib, voyaga yetgan K.t.ç.ga aylanadi. Ayrim turlari köndalangiga kurtaqlaniş orqali jinsiy köpayadi. Detrit b-n oziqlanadi; bir qança turlari yirtqiç. Deyarli barça turlari suv hayvonlari oziği sifatida katta ahamiyatga ega. Ayrim turlarining ikrasi yeyiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎП ТУКЛИ ЧУВАЛЧАНГЛАР, полихеталар (Polychaeta) — ҳалқали чувалчанглар синфи. Ўз. 2 мм дан 3 м гача. Танаси жуда кўп (бир неча юзта) ҳалқалардан иборат. Ҳар бир ҳалқада бир жуфтдан кўп тукли ясси кўраксимон ўсимтаси — параподийси бўлади (номи шундан олинган). Параподийлар ҳаракатланиш ва, кўпинча, жабралар вазифасини бажаради. Айрим ўтроқ яшовчи турларида бу вазифани бош томонидаги пайпаслагичлар ўтайди. Кўзлари (кўпинча, оддий), мувозанат органлари ривожланган. 25 тага яқин туркумга бўлинади. 7000 дан ортиқ тури маълум. Кўпчилик турлари денгизларда, айрим турлари чучук сувларда ва тропик ўрмонлардаги барг тўшалмасида яшайди. Эркин сузиб юради; балчиққа кўмилиб олади, бир қанча турлари кум ва балчиқдан кўрган вай — инларида ҳаёт кечиради. Кўпчилиги айрим жинсли, ташқи уруғланади. Метаморфоз орқали ривожланади: тухумдан чиққан трохофора личинкаси, аста-секин бўғим чиқариб, вояга етган К.т.ч.га айланади. Айрим турлари кўндалангига куртақланиш орқали жинсий кўпаяди. Детрит б-н озиқланади; бир қанча турлари йиртқич. Деярли барча турлари сув ҳайвонлари озиғи сифатида катта аҳамиятга эга. Айрим турларининг икраси ейилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.