Köpelyatsiya
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 789-b. — ziyouz.com
Köpelyatsiya (frans. coupelle — toğoraça, ajratiş peçi) — asl metallar (oltin, kumuş) ni qörğoşindan, uni oksidlab eritiş yöli b-n ajratiş. K.da qörğoşin va b. asl bölmagan metallar yuqori t-rada havodagi kislorod b-n yengil oksidlanadi, bunda asl metallar özgarmay qoladi. Probirka va metallurgiya usullari bor. Probirka analizida K. metallning probasi (qotişmasidagi miqdori)ni belgilaşda qöllaniladi. Bunda K. ötga çidamli ğovak materiallar (suyak kuli, magnezit va b.) dan tayyorlangan toğoraçada 850—900° t-rada amalga oşiriladi. Metallurgiyada qörğoşin b-n qotişmada bölgan asl metallarni alangali peçlarda 1000° t-rada ajratib olinadi. Bunda peç tubidan kislorod puflanişi natijasida qörğoşin va noasl metallar oksidlanadi. Oksidli aralaşmalar eritma sirtidan maxsus idişlarga oqib tuşib, peç tubida esa asl metallar qoladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎПЕЛЯЦИЯ (франц. coupelle — тоғорача, ажратиш печи) — асл металлар (олтин, кумуш) ни қўрғошиндан, уни оксидлаб эритиш йўли б-н ажратиш. К.да қўрғошин ва б. асл бўлмаган металлар юқори т-рада ҳаводаги кислород б-н енгил оксидланади, бунда асл металлар ўзгармай қолади. Пробирка ва металлургия усуллари бор. Пробирка анализида К. металлнинг пробаси (қотишмасидаги миқдори)ни белгилашда қўлланилади. Бунда К. ўтга чидамли ғовак материаллар (суяк кули, магнезит ва б.) дан тайёрланган тоғорачада 850—900° т-рада амалга оширилади. Металлургияда қўрғошин б-н қотишмада бўлган асл металларни алангали печларда 1000° т-рада ажратиб олинади. Бунда печ тубидан кислород пуфланиши натижасида қўрғошин ва ноасл металлар оксидланади. Оксидли аралашмалар эритма сиртидан махсус идишларга оқиб тушиб, печ тубида эса асл металлар қолади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.