Kopeni çaatasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 602-b. — ziyouz.com
Kopeni çaatasi (xakasça çaatas — jang toşi) — xakaslarning ajdodi Yenisey qirğizlarining mozorqörğoni (7—8-a.lar). Yeniseyning söl sohili, Xakasiya (RF)dagi Kopeni qişloği yaqinidan topilgan. Koyatoş bölaqlaridan işlangan, diametri 20— 30 m keladigan bir qator qörğonlardan taşqil topgan. Ularda qabila zodagonlari dafn etilgan; tevarak-atrofida oddiy qabila a'zolarining qabrlari joylaşgan. 1939—40 y.larda L.A.Yevtyuxova va S.V.Kiselev kazişma işlari olib borganlar. Mayyitlar kuydirib dafn etilgan; qabrlar qad. zamonlarda va 18- a. boşida ğorat qilinib talangan. Biroq qazişmalar paytida qabrlar yonidan xufiya joylar aniqlanib ulardan ajoyib san'at asarlari, jumladan, oltin idiş, kumuş tovoqda turgan 4 ta oltin köza, ot egarining ov manzarasi aks ettirilgan jez töqaçalari topilgan. 2 oltin közada qad. urxun-yenisey alifbosida bitilgan yozuvlar bölib, unga köra közalar fuqarolarning bekka tölagan soliklari örnini bosgan. K.Ç. buyumlari qad. mahalliy an'analar asosida mahalliy ustalar tomonidan yaratilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОПЕНИ ЧААТАСИ (хакасча чаатас — жанг тоши) — хакасларнинг аждоди Енисей қирғизларининг мозорқўрғони (7—8-а.лар). Енисейнинг сўл соҳили, Хакасия (РФ)даги Копени қишлоғи яқинидан топилган. Коятош бўлақларидан ишланган, диаметри 20— 30 м келадиган бир қатор қўрғонлардан ташқил топган. Уларда қабила зодагонлари дафн этилган; теварак-атрофида оддий қабила аъзоларининг қабрлари жойлашган. 1939—40 й.ларда Л.А.Евтюхова ва С.В.Киселев казишма ишлари олиб борганлар. Маййитлар куйдириб дафн этилган; қабрлар қад. замонларда ва 18- а. бошида ғорат қилиниб таланган. Бироқ қазишмалар пайтида қабрлар ёнидан хуфия жойлар аниқланиб улардан ажойиб санъат асарлари, жумладан, олтин идиш, кумуш товоқда турган 4 та олтин кўза, от эгарининг ов манзараси акс эттирилган жез тўқачалари топилган. 2 олтин кўзада қад. урхун-енисей алифбосида битилган ёзувлар бўлиб, унга кўра кўзалар фуқароларнинг бекка тўлаган соликлари ўрнини босган. К.Ч. буюмлари қад. маҳаллий анъаналар асосида маҳаллий усталар томонидан яратилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.