Köphad
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 874-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 70%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Köphad (polinom) — Axkye...um+ +Bx»yp...u''+...+Dxrys...u' körinişdagi ifoda. Bunda, x,u...i — özgaruvçilar; A, B,...,D — K.ning koeffitsiyentlari va k, I, m, n,..., s, t (manfiymas butun sonlar) — daraja körsatkiçlari.
Axku...it kabi qöşiluvçilar K.ning hadlari, biror haddagi körsatkiçlarning yiğindisi esa şu xddning darajasi deyiladi. Koeffitsiyentlari noldan farqli hadlar darajadarining eng kattasi K.ning darajasi deyiladi. Özgarmas A son nolinçi darajali K. böladi. Barça koeffitsiyenta nol bölgan K. aynan nol bölib, uning çekli darajasi bölmaydi (ba'zan darajasi — °o deb qabul qilinadi). K. hadlaridagi barça bir xil özgaruvçilarning darajadari teng bölsa, bunday xadlar öxşaş deyiladi. Öxşaş hadlari ixçamlangan bir özgaruvçili K.
a^x» + ars»'1 +... + ap rs + ap
körinişida yoziladi, bunda ah ağ..., ap özgarmas koeffitsiyentlar. K.da iştirok etgan özgaruvçilarga aniq qiymatlar berilsa, K. ham aniq qiymat qabul qiladi, şuning uçun K.ga özgaruvçilarning butun ratsioval funksiyasi deb qaraş mumkin. Kesmada uzluksiz funksiyani ixtiyoriy kiçik xato b-n K.ga almaştirsa böladi. Funksiyalarni K.lar b-n yaqinlaştiriş deb ataladigan bu usul matematikaning maxsus bölimlarida örganiladi va b. fanlarga tatbiq qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎПҲАД (полином) — Axkye...um+ +Bx»yp...u’’+...+Dxrys...u’ кўринишдаги ифода. Бунда, х,у...и — ўзгарувчилар; A, B,...,D — К.нинг коэффициентлари ва k, I, m, n,..., s, t (манфиймас бутун сонлар) — даража кўрсаткичлари.
Ахку...ит каби қўшилувчилар К.нинг ҳадлари, бирор ҳаддаги кўрсаткичларнинг йиғиндиси эса шу хдднинг даражаси дейилади. Коэффициентлари нолдан фарқли ҳадлар даражадарининг энг каттаси К.нинг даражаси дейилади. Ўзгармас А сон нолинчи даражали К. бўлади. Барча коэффициента ноль бўлган К. айнан ноль бўлиб, унинг чекли даражаси бўлмайди (баъзан даражаси — °о деб қабул қилинади). К. ҳадларидаги барча бир хил ўзгарувчиларнинг даражадари тенг бўлса, бундай хадлар ўхшаш дейилади. Ўхшаш ҳадлари ихчамланган бир ўзгарувчили К.
а^х» + арс»’1 +... + ап рс + ап
кўринишида ёзилади, бунда аҳ ағ..., ап ўзгармас коэффициентлар. К.да иштирок этган ўзгарувчиларга аниқ қийматлар берилса, К. ҳам аниқ қиймат қабул қилади, шунинг учун К.га ўзгарувчиларнинг бутун рациовал функцияси деб қараш мумкин. Кесмада узлуксиз функцияни ихтиёрий кичик хато б-н К.га алмаштирса бўлади. Функцияларни К.лар б-н яқинлаштириш деб аталадиган бу усул математиканинг махсус бўлимларида ўрганилади ва б. фанларга татбиқ қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.