Koprofaglar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 603-b. — ziyouz.com
Koprofaglar (yun. Kopros — göng, tezak va ... fagiya) — hayvonlar (asosan, sut emizuvçilar) tezagi b-n oziqlanadigan hayvonlar. Umurtqasiz hayvonlardan kamtukli çuvalçanglar, haşarotlardan göngxör qönğizlar, ikki qanotlilar qurtlari, orabatid kanalar va b.da uçraydi. Ayrim göngxör qönğizlar muayyan turga mansub hayvon tezagi b-n oziqlanişga ixtisoslaşgan (mas, Aphodius fossor, onthophagus taurus faqat qoramollar tezagi b-n oziqlanadi). K. kemiruvçilar va tovuşqonsimonlar orasida ham uçraydi. Ular öz tezagini yeydi, ya'ni oziq ikki qayta içaqdan ötadi. Bu holat K. hazm qiliş jarayoni samaradorligini oşiradi, çunki tezak kletçatka va b. uglevodlarni parçalaydigan mikrofloraga boy böladi. Tezak içak orqali qayta ötkazilganida undan içak mikroflorasi işlab çiqaradigan azotli moddalar, jumladan, aminokislotalar va vitaminlar qayta hazm böladi. Köpçilik umurtqasiz hayvonlar, mas, termitlar, çumolilar fakultativ K. hisoblanadi. Ular koprofaglik tufayli içak mikroflorasiga ega böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОПРОФАГЛАР (юн. Kopros — гўнг, тезак ва ... фагия) — ҳайвонлар (асосан, сут эмизувчилар) тезаги б-н озиқланадиган ҳайвонлар. Умуртқасиз ҳайвонлардан камтукли чувалчанглар, ҳашаротлардан гўнгхўр қўнғизлар, икки қанотлилар қуртлари, орабатид каналар ва б.да учрайди. Айрим гўнгхўр қўнғизлар муайян турга мансуб ҳайвон тезаги б-н озиқланишга ихтисослашган (мас, Aphodius fossor, onthophagus taurus фақат қорамоллар тезаги б-н озиқланади). К. кемирувчилар ва товушқонсимонлар орасида ҳам учрайди. Улар ўз тезагини ейди, яъни озиқ икки қайта ичақдан ўтади. Бу ҳолат К. ҳазм қилиш жараёни самарадорлигини оширади, чунки тезак клетчатка ва б. углеводларни парчалайдиган микрофлорага бой бўлади. Тезак ичак орқали қайта ўтказилганида ундан ичак микрофлораси ишлаб чиқарадиган азотли моддалар, жумладан, аминокислоталар ва витаминлар қайта ҳазм бўлади. Кўпчилик умуртқасиз ҳайвонлар, мас, термитлар, чумолилар факультатив К. ҳисобланади. Улар копрофаглик туфайли ичак микрофлорасига эга бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.