Koreyslar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 608-b. — ziyouz.com
Koreyslar (özlarini Çoson saram — Çoson mamlakati odamlari deb ataşadi) — Koreyaning asosiy aholisi. KXDR da (22,5 mln. kişi), Koreya Respublikasida (44 mln. kişi), RF da (107 ming kişi), Xitoyda (1,86 mln. kişi), Yaponiyada (670 ming kişi), Özbekistonda (183 ming kişi), Qozoğistonda (103,3 ming kişi) yaşaydilar. Umumiy soni 70,2 mln. kişi (1990-y.lar örtalari). Koreys tilida sözlaşadi. Mongoloid irqiga mansub. Dindorlari budda, konfutsiylik va xristian (presviterianlar) diniga e'tiqod qiladi. K.ning ajdodlari kadim zamonlardan beri Koreya ya.o. hududida yaşab kelmokda. K.ning şakllanişida 3 ta qabila guruhi (paleyeosiyo, oltoy, avstronez) qatnaşgan. Bunda yetakçi rolni protooltoy qabilalari öynagan. Koreys qabilalarining l-ittifoqi — Çoson 1-a. da vujudga kelgan. Bu aholining etnik tarkibiga katta ta'sir körsatdi. Mil. av. 1-ming yillikning örtalarida Manjuriyaning jan.da va Koreyaning şim. da Çoson davlati (özlarini çoson deb ataşlari şundan) taşqil topdi. 10-a. boşlarida K. yagona xalq sifatida şakllangan. 2-jahon uruşidan keyin koreys xalqi 2 qismga bölinib ketdi. Jan.dagi K. va şim.dagi K. boşqa-boşqa tuzum yölidan ketişdi. 1937— 38 y.larda sobiq şörolar tuzumi zöravonlik b-n Rossiyaning Uzoq Şarq ölkasidan 74500 K.ni Özbekiston hududiga köçirdi. Bunga asosiy sabab sobiq şörolar ittifoqi b-n Yaponiya örtasidagi munosabatlarning keskinlaşuvi edi. Öşa davrda Koreya ya. o. Yaponiya tomonidan bosib olingan bölib, tub koreys aholisi b-n Uzoq, Şarq hududidagi K. ning etnik kelib çiqişi bir edi. Özbek xalqi K.ga nisbatan özining yana mehmondöstligi va bağri kengligini körsatdi. Ularni uy-joy, iş b-n ta'minladi, ularga maişiy xizmat, madaniy öçoqlar yaratdi, bolalarining öqişi, ta'lim olişi uçun maktablar oçdi. Asosiy maşğulotlari şolikorlik. Çorvaçilik, baliqçilik, ipakçilik, hunarmandçilik b-n ham şuğullanişadi.
Ad.: Kim P., Koreysi Respubliki Özbekistona, T., 1993.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОРЕЙСЛАР (ўзларини Чосон сарам — Чосон мамлакати одамлари деб аташади) — Кореянинг асосий аҳолиси. КХДР да (22,5 млн. киши), Корея Республикасида (44 млн. киши), РФ да (107 минг киши), Хитойда (1,86 млн. киши), Японияда (670 минг киши), Ўзбекистонда (183 минг киши), Қозоғистонда (103,3 минг киши) яшайдилар. Умумий сони 70,2 млн. киши (1990-й.лар ўрталари). Корейс тилида сўзлашади. Монголоид ирқига мансуб. Диндорлари будда, конфуцийлик ва христиан (пресвитерианлар) динига эътиқод қилади. К.нинг аждодлари кадим замонлардан бери Корея я.о. ҳудудида яшаб келмокда. К.нинг шаклланишида 3 та қабила гуруҳи (палееосиё, олтой, австронез) қатнашган. Бунда етакчи ролни протоолтой қабилалари ўйнаган. Корейс қабилаларининг l-иттифоқи — Чосон 1-а. да вужудга келган. Бу аҳолининг этник таркибига катта таъсир кўрсатди. Мил. ав. 1-минг йилликнинг ўрталарида Манжуриянинг жан.да ва Кореянинг шим. да Чосон давлати (ўзларини чосон деб аташлари шундан) ташқил топди. 10-а. бошларида К. ягона халқ сифатида шаклланган. 2-жаҳон урушидан кейин корейс халқи 2 қисмга бўлиниб кетди. Жан.даги К. ва шим.даги К. бошқа-бошқа тузум йўлидан кетишди. 1937— 38 й.ларда собиқ шўролар тузуми зўравонлик б-н Россиянинг Узоқ Шарқ ўлкасидан 74500 К.ни Ўзбекистон ҳудудига кўчирди. Бунга асосий сабаб собиқ шўролар иттифоқи б-н Япония ўртасидаги муносабатларнинг кескинлашуви эди. Ўша даврда Корея я. о. Япония томонидан босиб олинган бўлиб, туб корейс аҳолиси б-н Узоқ, Шарқ ҳудудидаги К. нинг этник келиб чиқиши бир эди. Ўзбек халқи К.га нисбатан ўзининг яна меҳмондўстлиги ва бағри кенглигини кўрсатди. Уларни уй-жой, иш б-н таъминлади, уларга маиший хизмат, маданий ўчоқлар яратди, болаларининг ўқиши, таълим олиши учун мактаблар очди. Асосий машғулотлари шоликорлик. Чорвачилик, балиқчилик, ипакчилик, ҳунармандчилик б-н ҳам шуғулланишади.
Ад.: Ким П., Корейцы Республики Ўзбекистона, Т., 1993.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.