Korund
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 634–635-b. — ziyouz.com
Korund (nem. korund; qadimgi hindçadan) — oksidlar kiçik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy formulasi A12O3, qöşimçalari Cr, Fe, TI va b. Kristallari trigonal singoniyali ustunsimon, kam hollarda dipiramidal. Rangsiz, tarkibida temir, mis, marganets, titan va ş.k. elementlarning borligiga qarab turli rangda böladi. Olmossimon yaltiroq. Qattiqligi 9. Ziçligi 4000 kg/m3. K.ning (60—70%) magnetit, gematit şpinel b-n aralaşmasi «najdak» deb ataladi (Naksos o., Gretsiya). Metamorfik, metasomatik jarayonlarda hosil böladi. Kanada, JAR, Qozoğiston (Semiz-Buğ), Xibin va Ilmen toğlari (RF) va Özbekistonning Oqtoş, Molguzar, Tomdi toğlarida K. konlari bor. K.ning faqat soçmalardan olinadigan şaffof va çiroyli ranglilari (sapfir — kök rangli, yoqut — qizil rangli) qimmatbaho toş sifatida zargarlikda işlatiladi, unçalik toza bölmaganlari abraziv material. Texnik va zargarlik maqsadlarida işlatiş uçun sanoat miqyosida sun'iy K. olinadi. Cr2+, Fe3+ qöşib olingan sun'iy K. kvant elektronikasi, soatsozlik, zargarlik sanoati va b.da işlatiladi. Qöşimçalarsiz olingan sun'iy K. radioelektronika sanoatida qöllaniladi. Sun'iy K. tozaligi va yirikligi b-n tabiiy K.dan aniq, ajralib turadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОРУНД (нем. korund; қадимги ҳиндчадан) — оксидлар кичик синфига мансуб минерал. Кимёвий формуласи А12О3, қўшимчалари Cr, Fe, TI ва б. Кристаллари тригонал сингонияли устунсимон, кам ҳолларда дипирамидал. Рангсиз, таркибида темир, мис, марганец, титан ва ш.к. элементларнинг борлигига қараб турли рангда бўлади. Олмоссимон ялтироқ. Қаттиқлиги 9. Зичлиги 4000 кг/м3. К.нинг (60—70%) магнетит, гематит шпинель б-н аралашмаси «наждак» деб аталади (Наксос о., Греция). Метаморфик, метасоматик жараёнларда ҳосил бўлади. Канада, ЖАР, Қозоғистон (Семиз-Буғ), Хибин ва Ильмень тоғлари (РФ) ва Ўзбекистоннинг Оқтош, Молгузар, Томди тоғларида К. конлари бор. К.нинг фақат сочмалардан олинадиган шаффоф ва чиройли ранглилари (сапфир — кўк рангли, ёқут — қизил рангли) қимматбаҳо тош сифатида заргарликда ишлатилади, унчалик тоза бўлмаганлари абразив материал. Техник ва заргарлик мақсадларида ишлатиш учун саноат миқёсида сунъий К. олинади. Cr2+, Fe3+ қўшиб олинган сунъий К. квант электроникаси, соатсозлик, заргарлик саноати ва б.да ишлатилади. Қўшимчаларсиз олинган сунъий К. радиоэлектроника саноатида қўлланилади. Сунъий К. тозалиги ва йириклиги б-н табиий К.дан аниқ, ажралиб туради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.