Koşi masalasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 680-b. — ziyouz.com
Koşi masalasi - differensial tenglamalar nazariyasining asosiy masalalaridan biri; birinçi marta O. Koşi örgangan; differensial tenglamaning ma'lum boşlanğiç şartlarni qanoatlantiruvçi yeçimi (integrali)ni izlaşdan iborat. Agar örganilayotgan fizik jarayon fazoviy özgaruvçilar va paytga boğliq desak, K. m. fazoviy özgaruvçilarga nisbatan çeksiz sohalarda yoki çekli bölsa ham çegaraning ta'siri bölmagan jarayonlarni örgarişda yuzaga keladi. Mas, çeksiz uzunlikdagi yoki çekli bölsa-da, tebraniş çetlarigaça yetib bormaydigan torning tebranişi haqidagi masala K. m.ga olib keladi. Bunda t — vaqt böyiça t = /0 boşlanğiç momentda tebraniş na uning tezligi ma'lum bölsa, ixtiyoriy t(l>tt)) vaqtla tebranişni aniqlaş — K. m. bölali. Şuningdek, t= tu boşlanğiç vaziyatda manbadan tarqalayotgan issiqlik miqdori ma'lum bölsa, istalgan vaqtda issiqlik tarqalişini aniqlaş masalasi K. m.ga olib kelali.
Mat. kuqtai nazaridan bu masala — biror bir tabiiy jarayonni ifolalovçi differensial tekglamani va qöşimça (boşlanğiç) şartki qanoatlantiruvçi noma'lum funksiyani aniqlaşdan iborat. K. m. yordamida fizika va texnikaning juda köplab muhim masalalarini hal qiliş mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОШИ МАСАЛАСИ - дифференциал тенгламалар назариясининг асосий масалаларидан бири; биринчи марта О. Коши ўрганган; дифференциал тенгламанинг маълум бошланғич шартларни қаноатлантирувчи ечими (интеграли)ни излашдан иборат. Агар ўрганилаётган физик жараён фазовий ўзгарувчилар ва пайтга боғлиқ десак, К. м. фазовий ўзгарувчиларга нисбатан чексиз соҳаларда ёки чекли бўлса ҳам чегаранинг таъсири бўлмаган жараёнларни ўргаришда юзага келади. Мас, чексиз узунликдаги ёки чекли бўлса-да, тебраниш четларигача етиб бормайдиган торнинг тебраниши ҳақидаги масала К. м.га олиб келади. Бунда t — вақт бўйича t = /0 бошланғич моментда тебраниш на унинг тезлиги маълум бўлса, ихтиёрий t(l>tt)) вақтла тебранишни аниқлаш — К. м. бўлали. Шунингдек, t= tu бошланғич вазиятда манбадан тарқалаётган иссиқлик миқдори маълум бўлса, исталган вақтда иссиқлик тарқалишини аниқлаш масаласи К. м.га олиб келали.
Мат. куқтаи назаридан бу масала — бирор бир табиий жараённи ифолаловчи дифференциал текгламани ва қўшимча (бошланғич) шартки қаноатлантирувчи номаълум функцияни аниқлашдан иборат. К. м. ёрдамида физика ва техниканинг жуда кўплаб муҳим масалаларини ҳал қилиш мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.