Kosmik apparat
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 640-b. — ziyouz.com
Kosmik apparat — kosmosda i. t. larni, meteorologik kuzatişlarni, navigatsiya ölçaşlarini ötkazadigan, radio- va telealoqalarni ta'minlaydigan uçiş apparati. K. a. boşqarilişi böyiça (boşqarilmaydigan, avtomatik boşqariladigan, orbital st-yalar, kosmonavt uçuvçisi bölgan kosmik kemalar); uçiş trayektoriyasi böyiça (Yer yoki sayyoralarning sun'iy yöldoşlari, Yerga yoki sayyoraga qöndiriş apparatlari, sayyoralardan uçib çiqiş uçun apparatlar); foydalanilişi böyiça (bir marta va köp marta foydalaniladigan) turlarga bölinadi. Tarkibiga butun appa-raturalarning işini, berilgan trayektoriya böyiça işini, oriyentatsiyasini va b.ni ta'minlaydigan bort tizimlari kiradi. Bu tizimlarga yonilği zahirasi bölgan dvigatel qurilmasi, harakatni boşqariş tizimi, bort komplekslari, issiqlik rejimini boşqariş, bort apparaturalarini energetik ta'minlaş, uçiş vaqtida harakatni boşqariş va Yer b-n aloqa boğlaş tizimlari kiradi. Yer sun'iy yöldoşlarini past orbitaga uçirişda eltuvçi raketalardan, yuqori orbitalarga yoki sayyoralararo orbitalarga ötkazişda qöşimça raketa komplekslaridan foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОСМИК АППАРАТ — космосда и. т. ларни, метеорологик кузатишларни, навигация ўлчашларини ўтказадиган, радио- ва телеалоқаларни таъминлайдиган учиш аппарати. К. а. бошқарилиши бўйича (бошқарилмайдиган, автоматик бошқариладиган, орбитал ст-ялар, космонавт учувчиси бўлган космик кемалар); учиш траекторияси бўйича (Ер ёки сайёраларнинг сунъий йўлдошлари, Ерга ёки сайёрага қўндириш аппаратлари, сайёралардан учиб чиқиш учун аппаратлар); фойдаланилиши бўйича (бир марта ва кўп марта фойдаланиладиган) турларга бўлинади. Таркибига бутун аппа-ратураларнинг ишини, берилган траектория бўйича ишини, ориентациясини ва б.ни таъминлайдиган борт тизимлари киради. Бу тизимларга ёнилғи заҳираси бўлган двигатель қурилмаси, ҳаракатни бошқариш тизими, борт комплекслари, иссиқлик режимини бошқариш, борт аппаратураларини энергетик таъминлаш, учиш вақтида ҳаракатни бошқариш ва Ер б-н алоқа боғлаш тизимлари киради. Ер сунъий йўлдошларини паст орбитага учиришда элтувчи ракеталардан, юқори орбиталарга ёки сайёралараро орбиталарга ўтказишда қўшимча ракета комплексларидан фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.