Kosmik tibbiyot
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 646-b. — ziyouz.com
Kosmik tibbiyot - tibbiyotnit bir sohasi; kosmik parvozning odam salomatligi va iş qobiliyatiga bölgan ta'sirini örganadi; kosmik apparatlarni boşqariş va ularda normal hayot faoliyatini ta'min etiş sistemasiga bölgan tibbiy talablarni, kosmonavtlarni kasbga tanlaş va ularni tayyorlaş usullarini, kosmik parvoz b-n boğliq kasalliklarning oldini oliş va davolaş çoralarini işlab çiqadi. 20-a. ning 50-y. lariga kelib şakllandi. Biologik raketa va sun'iy yöldoşlarda odamning kosmik fazoni örganişiga imkon beradigan fiziologik tadqiqotlar (q. Kosmik biologiya) ötka-zilişi K. t. ning paydo bölişi va rivojlanişiga zamin böldi. K. t. kompleks fan bölib, kosmik fazoda odamning hayot faoliyati uçun zarur şaroit yaratişga qaratilgan va bir-biri b-n çambarças boğlangan tibbiy-biologik, biofizik, fizik-kimyoviy, telemetrik, matematik, biologiktexnik, muhandislik-konstruktorlik va b. köpgina ilmiy yönalişlar majmuini öz içiga oladi. K.t. aviatsion tibbiyot töplagan materiallardan foydalaniş b-n birga odam kosmosga uçganda uning organizmi aviatsiya amaliyotida uçramaydigan ta'sirlarga duç kelişini hisobga olib öziga xos usullarni işlab çiqadi. Kosmosga uçiş uçun dinamik vaznsizlik va gipodinamiya, ya'ni muskul sistemasiga yuk (nagruzka)ning kam tuşişi xosdir. Uçiş vaqtida vaznsizlik holatiga moslaşiş va gipodinamik omil ta'sirini kamaytiriş maqsadida kosmik kemalar bortida tegişli moslamalar quriladi. Kosmik kema bortida yer atmosferasi şaroitlariga yaqin sun'iy atmosfera vujudga keltiriş, oçiq kosmosga çiqiş uçun maxsus skafandrlar yaratiş ham K.t. vazifalaridan hisoblanadi.
Q.: Kosmik biologiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОСМИК ТИББИЁТ - тиббиётнит бир соҳаси; космик парвознинг одам саломатлиги ва иш қобилиятига бўлган таъсирини ўрганади; космик аппаратларни бошқариш ва уларда нормал ҳаёт фаолиятини таъмин этиш системасига бўлган тиббий талабларни, космонавтларни касбга танлаш ва уларни тайёрлаш усулларини, космик парвоз б-н боғлиқ касалликларнинг олдини олиш ва даволаш чораларини ишлаб чиқади. 20-а. нинг 50-й. ларига келиб шаклланди. Биологик ракета ва сунъий йўлдошларда одамнинг космик фазони ўрганишига имкон берадиган физиологик тадқиқотлар (қ. Космик биология) ўтка-зилиши К. т. нинг пайдо бўлиши ва ривожланишига замин бўлди. К. т. комплекс фан бўлиб, космик фазода одамнинг ҳаёт фаолияти учун зарур шароит яратишга қаратилган ва бир-бири б-н чамбарчас боғланган тиббий-биологик, биофизик, физик-кимёвий, телеметрик, математик, биологиктехник, муҳандислик-конструкторлик ва б. кўпгина илмий йўналишлар мажмуини ўз ичига олади. К.т. авиацион тиббиёт тўплаган материаллардан фойдаланиш б-н бирга одам космосга учганда унинг организми авиация амалиётида учрамайдиган таъсирларга дуч келишини ҳисобга олиб ўзига хос усулларни ишлаб чиқади. Космосга учиш учун динамик вазнсизлик ва гиподинамия, яъни мускул системасига юк (нагрузка)нинг кам тушиши хосдир. Учиш вақтида вазнсизлик ҳолатига мослашиш ва гиподинамик омил таъсирини камайтириш мақсадида космик кемалар бортида тегишли мосламалар қурилади. Космик кема бортида ер атмосфераси шароитларига яқин сунъий атмосфера вужудга келтириш, очиқ космосга чиқиш учун махсус скафандрлар яратиш ҳам К.т. вазифаларидан ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.