Kosmodrom
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 649-b. — ziyouz.com
Kosmodrom (kosmos va yun. dromos — yuguriş, yuguriş joyi) — raketa-kosmik tizim (RKT) larni eksperimental örganiş, şuningdek, kosmik uçiş apparatlarini tadqiqot dasturiga muvofiquçiriş uçun möljallangan inşootlar, jihozlar va ajratilgan joylar majmui. Odatda, K. lar juda katta hududni egallaydi. K. quriladigan joyni tanlaşda, köpinça köpgina qaltis şaroitlar hisobga olinadi. K. aholi yaşaydigan joylardan uzoqda bölişi, kosmik obyektlarning uçiş trassalari havodagi uçiş apparatlari (samolyot, vertolyot va b.) ning harakatlariga xalaqit bermasligi lozim. K. hududi asosiy qism, eltuvçi raketa (ER) bosqiçlarining tuşiş joylari, tuşiruvçi apparatlarning qöniş joylari, kosmik obyektni uçiş trassasi böyiça közatib turuvçi yerdagi st-yalarga bölinadi. K. tarkibiga texnik jihozlar örnatiş va start oliş joylari, komanda (buyruq) beriş va ölçaş majmui, qidiruv va qutqaruv vositalari majmui, turar joy majmui hamda yordamçi xizmat körsatiş tarmoqlari va b. kiradi. Hozirda işlab turgan K.: Kapöstin Yar, Plesetsk (Rossiya), Boyqönğir (Qozoğiston), Şarqiy sinov poligoni, Ğarbiy sinov poligoni, Uollops (AQŞ), Kuru (Fransiya), Utinoura, Tanegasima (Yaponiya), Çançensze (Xitoy), San-Marko (Italiya), Şrixarikota (Hindiston) va b. Dunyoda birinçi Yer sun'iy yöldoşi (1957) va kosmonavt (Yu. A. Gagarin, 1961) Boyqönğir K.dan uçirilgan.
Ad.: Tverdovskiy V. N., Kosmodrom, M., 1977.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОСМОДРОМ (космос ва юн. dromos — югуриш, югуриш жойи) — ракета-космик тизим (РКТ) ларни экспериментал ўрганиш, шунингдек, космик учиш аппаратларини тадқиқот дастурига мувофиқучириш учун мўлжалланган иншоотлар, жиҳозлар ва ажратилган жойлар мажмуи. Одатда, К. лар жуда катта ҳудудни эгаллайди. К. қуриладиган жойни танлашда, кўпинча кўпгина қалтис шароитлар ҳисобга олинади. К. аҳоли яшайдиган жойлардан узоқда бўлиши, космик объектларнинг учиш трассалари ҳаводаги учиш аппаратлари (самолёт, вертолёт ва б.) нинг ҳаракатларига халақит бермаслиги лозим. К. ҳудуди асосий қисм, элтувчи ракета (ЭР) босқичларининг тушиш жойлари, туширувчи аппаратларнинг қўниш жойлари, космик объектни учиш трассаси бўйича кўзатиб турувчи ердаги ст-яларга бўлинади. К. таркибига техник жиҳозлар ўрнатиш ва старт олиш жойлари, команда (буйруқ) бериш ва ўлчаш мажмуи, қидирув ва қутқарув воситалари мажмуи, турар жой мажмуи ҳамда ёрдамчи хизмат кўрсатиш тармоқлари ва б. киради. Ҳозирда ишлаб турган К.: Капўстин Яр, Плесецк (Россия), Бойқўнғир (Қозоғистон), Шарқий синов полигони, Ғарбий синов полигони, Уоллопс (АҚШ), Куру (Франция), Утиноура, Танегасима (Япония), Чанчэнцзе (Хитой), Сан-Марко (Италия), Шрихарикота (Ҳиндистон) ва б. Дунёда биринчи Ер сунъий йўлдоши (1957) ва космонавт (Ю. А. Гагарин, 1961) Бойқўнғир К.дан учирилган.
Ад.: Твердовский В. Н., Космодром, М., 1977.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.