Kosta-Rika
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 662–665-b. — ziyouz.com
Kosta-Rika (Costa Rica), Kosta-Rika Pec publ i kas i (Republica de Costa Rica) — Markaziy Amerikada joylaşgan davlat. Mayd. 51,1 ming km2. Aholisi 3,77 mln. kişi (2001). Poytaxti — San-Xose ş. Ma'muriy jihatdan 7 viloyat (provincia)ra, viloyatlar kantonlarga, kantonlar okruglarga bölinadi.
Davlat tuzumi. K.-R. — respublika. Amaldagi Siyosiy Konstitutsiyasi 1949 y. 7 noyab.da qabul qilingan. Davlat va hukumat boşliği — prezident (2002 y.dan A. Paçeko); u aholy tomonidan töğri va yaşirin ovoz beriş yöli b-n 4 y. muddatga saylanadi. Prezident bevosita 2-muddatga qayta saylanişi mumkin emas. Qonun çiqaruvçi hokimiyatni qonun çiqaruvçi majlis (bir palatali parlament) amalga oşiradi; uning 57 deputati töğri va yaşirin ovoz beriş yöli b-n 4 y. ga saylanadi. Ijroiya hokimiyat prezident tomonidan vazirlar mahkamasi yordamida amalga oşiriladi.
Tabiati. Mamlakat hududining köp qismi toğliq. Sönmagan vulkanlar (Irasu — 3432 m, Poas — 2704 m va b.) bor. Kordilyera-de-Talamanka tizmasidagi Çirripo-Grande toği (3820 m) K.-R.dagi eng baland çöqqidir. Karib dengizi sohili botqoqli; Tinç okean sohilida qöltiq va yarim orol köp. Temir rudasi, oltingugurt, boksit, kumuş, oltin, neft, marganets, simob konlari bor. Iqlimi — subekvatorial, tropik, passat iqlim. Pasttekisliklarda yanv.ning örtaça t-rasi 23°, iyulniki 25°. Yillik yogin şarqida 3000 mm, ğarbida 1000— 1500 mm gaça. Daryolari tez oqar va sersuv, quyi qismlarida kema qatnaydi. Yirik daryolari — San-Xuan, Rio-Frio. Mamlakat hududining salkam 65%ni egallagan nam tropik urmonlarda palma, eben, qizil, puşti daraxtlar, toğ yon bağirlarida dub ösadi. Vulkan konuslaridagi (2700—3000 m) butazor va ötloqlardan yaylov sifatida foydalaniladi. Tinç okean sohilida savannalar bor. Hayvonot dunyosi boy va xilma-xil. Maymunlar, puma, yaguar, tapirlar, zirxlilar, jayra va b. yaşaydi. Kirğoqqa yaqin suvlarida ovlanadigan baliqköp. Milliy boğlari: Korkovado, Braulio-Korrilo, Çirripo.
Aholisining aksari kostarikanlar— asosan, 16—17-a.larda Ispaniyadan kuçib borganlarning avlodlari (87%); metislar, negr va mulatlar ham yaşaydi. Tub aholisi — indeyslar (bribrlar, boruka va b.) 1% ga ham yetmaydi. Rasmiy til — ispan tili. Davlat dini— katolik dini. Aholisining 44,3% şaharlarda yaşaydi. Yirik şaharlari: San-Xose, Limon, Turrialba va b.
Tarixi. Hozirgi K.-R. hududida qadimdan indeys qabilalari yaşagan, sohillarda ular ovçilik, baliq ovlaş b-n şuğullangan. Markaziy toğlik joylarda indeyslar dehkrnçilik, oltin, mis eritiş, kulolçilik b-n şuğullangan. 1502 y. K.-R. (ispançaboy sohil) X. Kolumb tomonidan kaşf etilib, Nuevo-Kartago deb atalgan. K.-R. ga 1513 y.da ispanlar bostirib kirdi. 1560 y.da mamlakat Gvatemala tarki-biga quşib olindi. 60-y.larga kelib ispanlar K.-R. hududini batamom egallab oldi. 16-a.da Kartago (K.-R. poytaxti), 18-a.da Erediya, San-Xose va b. şaharlar barpo etildi. 1810 y.dan K.-R. aholisi ispan hukmdorlariga qarşi kuraşdi va 1821 y. 15 sent.da mustaqillikka erişdi. 1822 y. mamlakat Meksika imperiyasiga kuşildi. 1823 y.da esa Markaziy Amerika Birlaşgan viloyatlari federatsiyasi tarkibiga kirdi. Şu yildan San-Xose ş. K.-R. poytaxti bölib qoldi. 1825 y. K.-R. ning birinçi konstitutsiyasi qabul qilindi va K.-R. mustaqil davlat sifatida ajralib çikdi (1838).
50-y.lar oxiridan mamlakat iqtisodiyoti tez rivojlana boşladi. 1901 y. Milliy respublika partiyasi taşkil topdi. 1920 y. işçilar yalpi iş taşlab, 8 soatlik iş kuni joriy qilinişiga erişdilar. 1941 y. da K.- R. faşistlar Germaniyasiga uruş e'lon qildi. R. A. Kalderon hukumati mehnatkaşlar talabi b-n bir qança demokratik isloxrtlar ötkazdi.
1948 y. da mamlakatda fuqarolar uruşi boşlandi. Nikaragua diktatori A. Somosa qöşinlari madadi b-n reaksion kuçlar ğalaba qildi. 1953—58 y.larda hukumat iqtisodiyotda davlat sektorini mustahkamladi. 1970—74 y.larda içki siyosiy turmuşni demokratiyalaş va millim suverenitetni mustahkamlaş çoralarini kördi. 1986 y.da prezident etib saylangan O. Ari-as betaraflik siyosatini olib bordi. K.-R. — J945 y.dan BMT a'zosi. 2001 y. iyunda ÖzR b-n diplomatiya munosabatlarini örnatgan. Milliy bayrami — 15 sent. — Mustaqillik kuni (1821).
Siyosiy partiyalari, kasaba uyuşmalari. Milliy ozodlik partiyasi, 1945 y.da tuzilgan; Milliy ittifoq partiyasi, 1947 y. asos solingan; Sotsial-xristian birlik partiyasi, 1983 y. taşkil etilgan; Kostarikan xalqi partiyasi, 1984 y. tuzilgan. K.-R. mehnatkaşlari unitar konfederatsiyasi, 1980 y. asos solingan; K.-R. demokrat mehnatkaşlari konfederatsiyasi, 1966 y. asos solingan.
Xöjaligi. K.-R. — agrar mamlakat. Yalpi içki mahsulotda q.x. uluşi 22%, sanoat uluşi 27%. Iktisodiy faol aholining 30% q.x.da, 15% sanoatda band. Mayda va örtax.ol dehqonlar köpçilikni taşqil qiladi. Q.x. mahsulotining 60% dan köproği çetga sotiladi. Texnika ekinlaridan şakarqamiş, abaka, tamaki, şuningdek, şoli, makkajöxori, oq jöxori, kofe, banan, kakao, sitrus va b. yetiştiriladi. Çorvaçilikda qoramol, çöçqa, qöy, eçki boqiladi. Baliq ovlaş rivojlangan. 1 yilda 3,9 mlrl. kVt-soat elektr energiyasi hosil qilinadi. Oziq-ovqat, töqimaçilik, kön-poyabzal, yoğoçsozlik, sement i.ç., metallsozlik, avtomobil yiğiş, neftni qayta işlaş va kimyo korxonalari bor. Iqtisodiyotning kimyo, rezinatexnika, metallurgiya, sellyuloza-qoğoz tarmoqlari, çet el sayyohligi rivojlangan. Asosiy sanoat markazi — San-Xose ş. K.-R.da 1,4 ming km t.y., 26 ming km avtomobil yöli bor. Asosiy portlari: Limon va Puntarenas. 2 aeroport bor. K.-R. çetga kiyim-keçak, kofe, banan, kakao, qand-şakar, göşt, ki-myoviy tovarlar çiqaradi. Çetdan transport vositalari, yoqilği, oziq-ovqat keltiradi. AQŞ, Germaniya, Markaziy Amerika mamlakatlari b-n savdo qiladi. Pul birligi — kolon.
Tibbiy xizmati. K.-R. da tibbiy xizmat, asosan, davlat tasarrufida. Xususiy şifoxonalar ham bor. Vraçlar San-Xosedagi un-tning tibbiyot f-tida tayyorlanadi.
Maorifi, ilmiy va madaniy-ma'rifiy muassasalari. 1973 y. da majburiy 9 y.lik ta'lim joriy qilingan, birok amalda boşlanğiç ta'lim majburiydir. Ta'limning barça bosqiçlari — bepul. Boşlanğiç maktabda öqiş muddati — 6 y., örta maktabda — 5 y. K.-R. da 5 un-t, şu jumladan, San-Xosedagi K.-R. un-ti (1843), Eredia ş.da Milliy un-t (1973) bor. San-Xoseda Lingvistika akademiyasi (1923), Tarix va geogr. akademiyasi, Atom energiyasi milliy komissiyasi (1967), Milliy ilmiy jamğarma, Milliy geogr. in-ti (1944) va b. ilmiy muassasalar, Milliy kutubxona (1888), un-t kutubxonasi, Milliy muzey (1887) va Milliy teatr galereyasi mavjud.
Matbuoti, radioeşittirişi va telekörsatuvi. K.-R. da bir qança gaz. va jur. naşr etiladi. Eng yiriklari: «Nason» («Millat», kundalik gaz., 1946 y.dan), «Republika» («Respublika», kundalik gaz., 1950 y.dan), «Prensa libre» («Erkin matbuot», kundalik keçki gaz., 1889 y.dan), «Ora» («Soat», kundalik gaz., 1946 y.dan), «Gaseta» («Gazeta», kundalik gaz., 1878 y.dan), «Libertad» («Ozodlik», haftalik gaz., 1962 y.dan), «Abaniqo» («Yelpiğiç», haftalik jur.,), «Polemika» («Bahs», jur., 1981 y.dan). Radioeşittirişlarni nazorat qiluvçi milliy boşqarma va hukumat telest-yasi mavjud. Bir qança tijorat telest-yalari qam işlaydi. Telekörsatuvlar 1960 y.dan olib boriladi.
Adabiyoti. K.-R. mustamlaka davri va undan ilgarigi adabiyoti kam örganilgan. Mamlakat mustaqillikka erişganidan keyin K.-R. adabiyoti mustaqil rivojlana boşladi. 1890—91 y.larda bir neça şoirning «Kosta-Rika nazmi» töplamida milliy oxanglar yangradi. 20-a. boşlarida xalq turmuşi aks ettirilgan köplab hikoyalar, qis-salar, dramalar va şe'rlar yozildi. 10— 30-y.lar ijod etgan K. Gaxini, X. Kardona, K. Lira romanlarida ijtimoiy muammolar yoritildi. 30— 40-y.lar adabiyotida turli oqimlar paydo böldi. M. Ximenes, R. Brenes Mesen kabi yozuvçi va şoirlar «San'at san'at uçun» nazariyasini tarğib qildilar. K. L. Falyasning «Mamita Yunay», «Markoye Ramires» kabi romanlarida ijtimoiy kuraş mavzui öz ifodasini topdi. X. Marin Kanyans, X. Gutyerres, F. Dobles va b. yozuvçilarning romanlarida, X. M. Seledon, G. Dobles va b. şoirlar ijodida, X. L. Sançes, D. Galyegos Troyo va b. novellalarida ijtimoiy-tanqidiy tamoyillar rivoj-lantirildi.
Me'morligi va tasviriy san'ati. K.-R. ning qad. san'ati Meksika, Panama va Kolumbiya madaniyati b-n muştarak. Börtma toş mehroblar, bahaybat toşlardan yasalgan boşlar, odam va hayvon gavdalari, sopol haykalçalar, qimmatbaho toşlardan, oltin va mis qotişmalaridan yasalgan narsalar, şakl va taqinçoqlar saqlangan. 18-a. gaça bunyod etilgan qurilişlar zilzilalar va qaroqçilar hujumi natijasida vayron bölgan. Mustamlaka davrida şaharlar (San-Xose, 1737—38) barpo etila boşladi. Ular töğri rejali qilib qurilgan va kökalamzorlaştirilgan. Xom va pişiq ğiştdan qurilgan hovlili uylardan taşqari bir qavatli beton imoratlar ham köp. Indeyslarning turar joylari palma poyalaridan qurilgan. Erediya va Orosi ş.larida barpo etilgan çerkovlar haligaça saqlanib qolgan.
Tasviriy san'ati 19-a.da paydo böldi (haykaltaroşlar F. Gutyerres, X. Mora Gonsales, rassom E. Egandi Montero). 20-a.ning 20-y. larida manzaraçilar, mahalliy grafikaçilar maktabi taşqil etildi (F. Amigetti, M. de la Krus Gonsales va b.); ayniqsa, haykaltaroş F. Suniganing xalq hayoti asosida yaratgan indeyslar qiyofasi diqqatga sazovor. Xalq san'atida hunarmandçilik, öymakorlik, töqimaçilik, kaştadözlik, kulolçilik va b. rivojlangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОСТА-РИКА (Costa Rica), Коста-Рика Pec публ и кас и (Republica de Costa Rica) — Марказий Америкада жойлашган давлат. Майд. 51,1 минг км2. Аҳолиси 3,77 млн. киши (2001). Пойтахти — Сан-Хосе ш. Маъмурий жиҳатдан 7 вилоят (provincia)ra, вилоятлар кантонларга, кантонлар округларга бўлинади.
Давлат тузуми. К.-Р. — республика. Амалдаги Сиёсий Конституцияси 1949 й. 7 нояб.да қабул қилинган. Давлат ва ҳукумат бошлиғи — президент (2002 й.дан А. Пачеко); у аҳолй томонидан тўғри ва яширин овоз бериш йўли б-н 4 й. муддатга сайланади. Президент бевосита 2-муддатга қайта сайланиши мумкин эмас. Қонун чиқарувчи ҳокимиятни қонун чиқарувчи мажлис (бир палатали парламент) амалга оширади; унинг 57 депутати тўғри ва яширин овоз бериш йўли б-н 4 й. га сайланади. Ижроия ҳокимият президент томонидан вазирлар маҳкамаси ёрдамида амалга оширилади.
Табиати. Мамлакат ҳудудининг кўп қисми тоғлиқ. Сўнмаган вулканлар (Ирасу — 3432 м, Поас — 2704 м ва б.) бор. Кордильера-де-Таламанка тизмасидаги Чиррипо-Гранде тоғи (3820 м) К.-Р.даги энг баланд чўққидир. Кариб денгизи соҳили ботқоқли; Тинч океан соҳилида қўлтиқ ва ярим орол кўп. Темир рудаси, олтингугурт, боксит, кумуш, олтин, нефть, марганец, симоб конлари бор. Иқлими — субэкваториал, тропик, пассат иқлим. Пасттекисликларда янв.нинг ўртача т-раси 23°, июлники 25°. Йиллик ёгин шарқида 3000 мм, ғарбида 1000— 1500 мм гача. Дарёлари тез оқар ва серсув, қуйи қисмларида кема қатнайди. Йирик дарёлари — Сан-Хуан, Рио-Фрио. Мамлакат ҳудудининг салкам 65%ни эгаллаган нам тропик урмонларда пальма, эбен, қизил, пушти дарахтлар, тоғ ён бағирларида дуб ўсади. Вулкан конусларидаги (2700—3000 м) бутазор ва ўтлоқлардан яйлов сифатида фойдаланилади. Тинч океан соҳилида саванналар бор. Ҳайвонот дунёси бой ва хилма-хил. Маймунлар, пума, ягуар, тапирлар, зирхлилар, жайра ва б. яшайди. Кирғоққа яқин сувларида овланадиган балиқкўп. Миллий боғлари: Корковадо, Браулио-Коррильо, Чиррипо.
Аҳолисининг аксари костариканлар— асосан, 16—17-а.ларда Испаниядан кучиб борганларнинг авлодлари (87%); метислар, негр ва мулатлар ҳам яшайди. Туб аҳолиси — индейслар (брибрлар, борука ва б.) 1% га ҳам етмайди. Расмий тил — испан тили. Давлат дини— католик дини. Аҳолисининг 44,3% шаҳарларда яшайди. Йирик шаҳарлари: Сан-Хосе, Лимон, Турриальба ва б.
Тарихи. Ҳозирги К.-Р. ҳудудида қадимдан индейс қабилалари яшаган, соҳилларда улар овчилик, балиқ овлаш б-н шуғулланган. Марказий тоғлик жойларда индейслар деҳкрнчилик, олтин, мис эритиш, кулолчилик б-н шуғулланган. 1502 й. К.-Р. (испанчабой соҳил) X. Колумб томонидан кашф этилиб, Нуэво-Картаго деб аталган. К.-Р. га 1513 й.да испанлар бостириб кирди. 1560 й.да мамлакат Гватемала тарки-бига қушиб олинди. 60-й.ларга келиб испанлар К.-Р. ҳудудини батамом эгаллаб олди. 16-а.да Картаго (К.-Р. пойтахти), 18-а.да Эредия, Сан-Хосе ва б. шаҳарлар барпо этилди. 1810 й.дан К.-Р. аҳолиси испан ҳукмдорларига қарши курашди ва 1821 й. 15 сент.да мустақилликка эришди. 1822 й. мамлакат Мексика империясига кушилди. 1823 й.да эса Марказий Америка Бирлашган вилоятлари федерацияси таркибига кирди. Шу йилдан Сан-Хосе ш. К.-Р. пойтахти бўлиб қолди. 1825 й. К.-Р. нинг биринчи конституцияси қабул қилинди ва К.-Р. мустақил давлат сифатида ажралиб чикди (1838).
50-й.лар охиридан мамлакат иқтисодиёти тез ривожлана бошлади. 1901 й. Миллий республика партияси ташкил топди. 1920 й. ишчилар ялпи иш ташлаб, 8 соатлик иш куни жорий қилинишига эришдилар. 1941 й. да К.- Р. фашистлар Германиясига уруш эълон қилди. Р. А. Кальдерон ҳукумати меҳнаткашлар талаби б-н бир қанча демократик ислохртлар ўтказди.
1948 й. да мамлакатда фуқаролар уруши бошланди. Никарагуа диктатори А. Сомоса қўшинлари мадади б-н реакцион кучлар ғалаба қилди. 1953—58 й.ларда ҳукумат иқтисодиётда давлат секторини мустаҳкамлади. 1970—74 й.ларда ички сиёсий турмушни демократиялаш ва миллим суверенитетни мустаҳкамлаш чораларини кўрди. 1986 й.да президент этиб сайланган О. Ари-ас бетарафлик сиёсатини олиб борди. К.-Р. — J945 й.дан БМТ аъзоси. 2001 й. июнда ЎзР б-н дипломатия муносабатларини ўрнатган. Миллий байрами — 15 сент. — Мустақиллик куни (1821).
Сиёсий партиялари, касаба уюшмалари. Миллий озодлик партияси, 1945 й.да тузилган; Миллий иттифоқ партияси, 1947 й. асос солинган; Социал-христиан бирлик партияси, 1983 й. ташкил этилган; Костарикан халқи партияси, 1984 й. тузилган. К.-Р. меҳнаткашлари унитар конфедерацияси, 1980 й. асос солинган; К.-Р. демократ меҳнаткашлари конфедерацияси, 1966 й. асос солинган.
Хўжалиги. К.-Р. — аграр мамлакат. Ялпи ички маҳсулотда қ.х. улуши 22%, саноат улуши 27%. Иктисодий фаол аҳолининг 30% қ.х.да, 15% саноатда банд. Майда ва ўртах.ол деҳқонлар кўпчиликни ташқил қилади. Қ.х. маҳсулотининг 60% дан кўпроғи четга сотилади. Техника экинларидан шакарқамиш, абака, тамаки, шунингдек, шоли, маккажўхори, оқ жўхори, кофе, банан, какао, цитрус ва б. етиштирилади. Чорвачиликда қорамол, чўчқа, қўй, эчки боқилади. Балиқ овлаш ривожланган. 1 йилда 3,9 млрл. кВт-соат электр энергияси ҳосил қилинади. Озиқ-овқат, тўқимачилик, кўн-пойабзал, ёғочсозлик, цемент и.ч., металлсозлик, автомобиль йиғиш, нефтни қайта ишлаш ва кимё корхоналари бор. Иқтисодиётнинг кимё, резинатехника, металлургия, целлюлоза-қоғоз тармоқлари, чет эл сайёҳлиги ривожланган. Асосий саноат маркази — Сан-Хосе ш. К.-Р.да 1,4 минг км т.й., 26 минг км автомобиль йўли бор. Асосий портлари: Лимон ва Пунтаренас. 2 аэропорт бор. К.-Р. четга кийим-кечак, кофе, банан, какао, қанд-шакар, гўшт, ки-мёвий товарлар чиқаради. Четдан транспорт воситалари, ёқилғи, озиқ-овқат келтиради. АҚШ, Германия, Марказий Америка мамлакатлари б-н савдо қилади. Пул бирлиги — колон.
Тиббий хизмати. К.-Р. да тиббий хизмат, асосан, давлат тасарруфида. Хусусий шифохоналар ҳам бор. Врачлар Сан-Хоседаги ун-тнинг тиббиёт ф-тида тайёрланади.
Маорифи, илмий ва маданий-маърифий муассасалари. 1973 й. да мажбурий 9 й.лик таълим жорий қилинган, бирок амалда бошланғич таълим мажбурийдир. Таълимнинг барча босқичлари — бепул. Бошланғич мактабда ўқиш муддати — 6 й., ўрта мактабда — 5 й. К.-Р. да 5 ун-т, шу жумладан, Сан-Хоседаги К.-Р. ун-ти (1843), Эредиа ш.да Миллий ун-т (1973) бор. Сан-Хоседа Лингвистика академияси (1923), Тарих ва геогр. академияси, Атом энергияси миллий комиссияси (1967), Миллий илмий жамғарма, Миллий геогр. ин-ти (1944) ва б. илмий муассасалар, Миллий кутубхона (1888), ун-т кутубхонаси, Миллий музей (1887) ва Миллий театр галереяси мавжуд.
Матбуоти, радиоэшиттириши ва телекўрсатуви. К.-Р. да бир қанча газ. ва жур. нашр этилади. Энг йириклари: «Насьон» («Миллат», кундалик газ., 1946 й.дан), «Република» («Республика», кундалик газ., 1950 й.дан), «Пренса либре» («Эркин матбуот», кундалик кечки газ., 1889 й.дан), «Ора» («Соат», кундалик газ., 1946 й.дан), «Гасета» («Газета», кундалик газ., 1878 й.дан), «Либертад» («Озодлик», ҳафталик газ., 1962 й.дан), «Абаниқо» («Елпиғич», ҳафталик жур.,), «Полемика» («Баҳс», жур., 1981 й.дан). Радиоэшиттиришларни назорат қилувчи миллий бошқарма ва ҳукумат телест-яси мавжуд. Бир қанча тижорат телест-ялари қам ишлайди. Телекўрсатувлар 1960 й.дан олиб борилади.
Адабиёти. К.-Р. мустамлака даври ва ундан илгариги адабиёти кам ўрганилган. Мамлакат мустақилликка эришганидан кейин К.-Р. адабиёти мустақил ривожлана бошлади. 1890—91 й.ларда бир неча шоирнинг «Коста-Рика назми» тўпламида миллий оханглар янгради. 20-а. бошларида халқ турмуши акс эттирилган кўплаб ҳикоялар, қис-салар, драмалар ва шеърлар ёзилди. 10— 30-й.лар ижод этган К. Гахини, X. Кардона, К. Лира романларида ижтимоий муаммолар ёритилди. 30— 40-й.лар адабиётида турли оқимлар пайдо бўлди. М. Хименес, Р. Бренес Месен каби ёзувчи ва шоирлар «Санъат санъат учун» назариясини тарғиб қилдилар. К. Л. Фальяснинг «Мамита Юнай», «Маркое Рамирес» каби романларида ижтимоий кураш мавзуи ўз ифодасини топди. X. Марин Каньянс, X. Гутьеррес, Ф. Доблес ва б. ёзувчиларнинг романларида, X. М. Селедон, Г. Доблес ва б. шоирлар ижодида, X. Л. Санчес, Д. Гальегос Тройо ва б. новеллаларида ижтимоий-танқидий тамойиллар ривож-лантирилди.
Меъморлиги ва тасвирий санъати. К.-Р. нинг қад. санъати Мексика, Панама ва Колумбия маданияти б-н муштарак. Бўртма тош меҳроблар, баҳайбат тошлардан ясалган бошлар, одам ва ҳайвон гавдалари, сопол ҳайкалчалар, қимматбаҳо тошлардан, олтин ва мис қотишмаларидан ясалган нарсалар, шакл ва тақинчоқлар сақланган. 18-а. гача бунёд этилган қурилишлар зилзилалар ва қароқчилар ҳужуми натижасида вайрон бўлган. Мустамлака даврида шаҳарлар (Сан-Хосе, 1737—38) барпо этила бошлади. Улар тўғри режали қилиб қурилган ва кўкаламзорлаштирилган. Хом ва пишиқ ғиштдан қурилган ҳовлили уйлардан ташқари бир қаватли бетон иморатлар ҳам кўп. Индейсларнинг турар жойлари пальма пояларидан қурилган. Эредия ва Ороси ш.ларида барпо этилган черковлар ҳалигача сақланиб қолган.
Тасвирий санъати 19-а.да пайдо бўлди (ҳайкалтарошлар Ф. Гутьеррес, X. Мора Гонсалес, рассом Э. Эганди Монтеро). 20-а.нинг 20-й. ларида манзарачилар, маҳаллий графикачилар мактаби ташқил этилди (Ф. Амигетти, М. де ла Крус Гонсалес ва б.); айниқса, ҳайкалтарош Ф. Суньиганинг халқ ҳаёти асосида яратган индейслар қиёфаси диққатга сазовор. Халқ санъатида ҳунармандчилик, ўймакорлик, тўқимачилик, каштадўзлик, кулолчилик ва б. ривожланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.