Kostyankalar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 667-b. — ziyouz.com
Kostyankalar (Lithobiomorpha) -laboyoqlilar kenja sinfiga mansub köpoyoqlilarning bir turkumi. Urğoçilarida uruğlanayotgan spermatoforini tötib turadigan va tuxum qöyiş vazifasini bajaradigan jinsiy oyoqlar (gonopodalar) rivojlangan. Taşqi körinişi skolopendralart öxşaş, lekin 15 juft uzun oyoqlari bölişi b-n ulardan farq qiladi. Köpçiligi örmon töşalmasi yoki dalada tuproq yuzasida töplanib qoladigan ösimlik qoldiqlari (mas, tökilgan barglar, xas-çöplar), yoğoç yoki toşlar va b. ostida yaşaydi. Tanasi ustki tomondan sarğiş yoki malla rangda, orqadan qorin tomonga yassilaşgan. Tanasi ustki tomondan sarğiş yoki malla közlarining har biri 40 ga yaqin oddiy közçalardan iborat. Möylovlari uzun. Tez yuguradi. Kundözi pana joyda bekinib olib, keçasi ovga çiqadi. Mayda haşarotlar b-n oziqlanadi. Öljasini oyoq-jağlaridagi zahar bezlari yordamida öldiradi. Zahari odam uçun xavfli emas. Urgoçisi tuxumlarni tanasi b-n örab olib, qimirlamasdan yotadi. Tuxumdan 7 juft oyoqli liçinka çiqadi. Ösiş va rivojlaniş davomida liçinka oyoqlarining soni oşib boradi, 800 ga yaqin turi ma'lum. Yevropa va Osiyoda tarqalgan. Özbekistonda oddiy kostyanka (Lithobius forfi catus) uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОСТЯНКАЛАР (Lithobiomorpha) -лабоёқлилар кенжа синфига мансуб кўпоёқлиларнинг бир туркуми. Урғочиларида уруғланаётган сперматофорини тўтиб турадиган ва тухум қўйиш вазифасини бажарадиган жинсий оёқлар (гоноподалар) ривожланган. Ташқи кўриниши сколопендраларт ўхшаш, лекин 15 жуфт узун оёқлари бўлиши б-н улардан фарқ қилади. Кўпчилиги ўрмон тўшалмаси ёки далада тупроқ юзасида тўпланиб қоладиган ўсимлик қолдиқлари (мас, тўкилган барглар, хас-чўплар), ёғоч ёки тошлар ва б. остида яшайди. Танаси устки томондан сарғиш ёки малла рангда, орқадан қорин томонга яссилашган. Танаси устки томондан сарғиш ёки малла кўзларининг ҳар бири 40 га яқин оддий кўзчалардан иборат. Мўйловлари узун. Тез югуради. Кундўзи пана жойда бекиниб олиб, кечаси овга чиқади. Майда ҳашаротлар б-н озиқланади. Ўлжасини оёқ-жағларидаги заҳар безлари ёрдамида ўлдиради. Заҳари одам учун хавфли эмас. Ургочиси тухумларни танаси б-н ўраб олиб, қимирламасдан ётади. Тухумдан 7 жуфт оёқли личинка чиқади. Ўсиш ва ривожланиш давомида личинка оёқларининг сони ошиб боради, 800 га яқин тури маълум. Европа ва Осиёда тарқалган. Ўзбекистонда оддий костянка (Lithobius forfi catus) учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.