Kötariliş suv elektr stansiyasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 886-b. — ziyouz.com
Kötariliş suv elektr stansiyasi (PES) — dengizlarning kötariluvçi suv energiyasini elektr energiyaga aylantiruvçi gidroelektr stansiya. Oy va Quyoş gravitatsion kuçlarining suv massasini tortişi natijasida dengiz sathi bir sutkada ikki marta: har kuni bir vaqtda dam kötariladi, dam pasayadi. Qirğoqdan uzoqda suv sathining özgarişi 1 m dan oşmaydi, qirğoq yaqinida esa 13 m gaça borişi mumkin. PES, asosan, dengiz qirğoğiga quriladi; bunda tabiiy (körfaz) yoki sun'iy yaratilgan köllar qirğoğiga quriladi. Suv kötariliş va pasayiş vaqtida dengiz b-n köl orasida suvning bosimlari farqi hosil böladi. Natijada gidroturbivaning iş ğiddiragini va u orqali elektr energiya işlab çiqaradigan gidrogeneratorlarning rotorini aylantiruvçi bosim vujudga keladi. PES daryo st-yasining birgalikda işlaşi iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiq böladi; bunda daryo elektr st-yasi suv kutariliş kamaygan vaqtdagi PESda işlab çiqariladigan elektr energiya kamayişini baranarlab turadi. Birinçi PES 1966 y.da Fransiyada Rans daryosi estuariga qurilgan. Rossiyada Barens dengiziga, XXRda Şanzay ş. yaqiniga qurilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎТАРИЛИШ СУВ ЭЛЕКТР СТАНЦИЯСИ (ПЭС) — денгизларнинг кўтарилувчи сув энергиясини электр энергияга айлантирувчи гидроэлектр станция. Ой ва Қуёш гравитацион кучларининг сув массасини тортиши натижасида денгиз сатҳи бир суткада икки марта: ҳар куни бир вақтда дам кўтарилади, дам пасаяди. Қирғоқдан узоқда сув сатҳининг ўзгариши 1 м дан ошмайди, қирғоқ яқинида эса 13 м гача бориши мумкин. ПЭС, асосан, денгиз қирғоғига қурилади; бунда табиий (кўрфаз) ёки сунъий яратилган кўллар қирғоғига қурилади. Сув кўтарилиш ва пасайиш вақтида денгиз б-н кўл орасида сувнинг босимлари фарқи ҳосил бўлади. Натижада гидротурбиванинг иш ғиддирагини ва у орқали электр энергия ишлаб чиқарадиган гидрогенераторларнинг роторини айлантирувчи босим вужудга келади. ПЭС дарё ст-ясининг биргаликда ишлаши иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ бўлади; бунда дарё электр ст-яси сув кутарилиш камайган вақтдаги ПЭСда ишлаб чиқариладиган электр энергия камайишини баранарлаб туради. Биринчи ПЭС 1966 й.да Францияда Ранц дарёси эстуарига қурилган. Россияда Баренц денгизига, ХХРда Шанзай ш. яқинига қурилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.