Kötariş krani
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 886–887-b. — ziyouz.com
Kötariş krani - yuklarni kötarib, ma'lum masofaga taşiydigan, davriy işlaydigan maşina. K. k. kötariş konstruksiyasi (köpriksimon yoki konsol ferma, minora, maçta, strela), asosiy yuk kutaruvçi mexanizm (çiğir. telfer), kuç qurilmalari, elektr jihozlar, yövaltiruvçi va tu-tib turuçi elementlar (zanjirlar, qavatlar), yukni qamrab oladigan qurilmalar (ilgak, elektromagnit, greyfer va b.) dan taşkil topgan. Konstruktiv alomatlari va işlaş sxemalariga köra, K. k.ning statsionar va Köçma; buriladigan va burilmaydigan xillari bor. Vertikal öq atrofida aylanib işlaydigan K. k. buriladigan kran deyiladi; bölar özgarmas quloçli (quloç — aylaniş öqi b-n yukning osilit nuqtasi orasidagi gorizontal masofa) va özgaruvçan quloçli böladi. Buriladigan K. k.t. y.da harakatlanadigan, velosiped kran, pnevmatik gildiraqli, zanjir tasmali, avtomobilga örnatilgan, devorga örnatilgan, şuningdek, pontonga örvatiladigan (suzib yuradigan), kemaga örvatiladigan turlarga bölinadi. Bunda kranning buriladigan qismi portalga (portal kran), qözğaluvçi yoki qözğalmaydigan kolonvaga yoxud buriladigan doiraga tiraladi. Ba'zi kranlarda minora (minora kran) yoki maçta (maçtali kran) körinişida böladi. Burilmaydigan K. k. ga köprik kran, kran balka, kabelli kran va b. kiradi. Yuklar gorizontal yönalişda töğri çiziqli ilgarilama taşiladigan K. k. köprik kran deyiladi. T. y. tovar stansiyalari, omborlar va dengiz portlarida köprik kranning bir turi — tört oyoqli kranlar işlatiladi. Köprik kranlar bir balkali va ikki balkali kran-balkalarga bölinadi. K.k. qölda va mexanik (bug, elektr, suyuqlik, havo, içki yonuv dvigatellari yordamida) harakatlantiriladigan turlarga bölinadi. Hozir qölda, buğ va havo yordamida harakatlantiriladigan K. k. kam işlatiladi. K. k.ning asosiy tafsiloti uning yuk kötaruvçanligi hisoblanib, u (mas, suzib yuruvçi burilmaydiganda) 1500— 2500 t gaça boradi. 3-d sexlari va omborlarda konsol fermali konsol K. k. işlatiladi; bunda konsol ferma bir relyeli osma yölda galtaqlar yordamida siljiydigan vertikal tirak ramalarga mahkamlanadi. Quriliş va montaj işlarida derrikkran l a r (strelali minora kranlar), yirik qurilişlarda, oçiq konlarda, yuklarni gorizontal yönalişda 1500 m gaça masofaga taşişda kabelli kranlar işlatiladi. Bunda kötaruvçi kanat ikkita qözğalmas yoki qözgaluvçan tirakminoraga tortiladi; yuklarni kötariş va tuşiriş mexanizmi b-n jihozlangan aravaça şu qavatda siljiydi. Quriliş işlarida minora kranlar işlatiladi. Köçma kranning minorasi t. y.da yoki yerda harakatlanuvçi gildiraqli yoki zanjir tasmali aranaga tayanadi va 100 t gaça yuk kutaradi. Statsiovarniki — 400 t gaça yuk kötaradi, strelasining quloçi 50 m gaça, yuk kötariş balandligi 150 m gaça böladi.
Ad.: Krani streloviye pnevmokolesniye i guseniçniye, M., 1975; Zalenskiy V. S, Ivanov A. I., Quriliş maşinalari va asbob-uskunalari, T., 1977; Gruzopodyomniye maşini, M., 1978.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎТАРИШ КРАНИ - юкларни кўтариб, маълум масофага ташийдиган, даврий ишлайдиган машина. К. к. кўтариш конструкцияси (кўприксимон ёки консоль ферма, минора, мачта, стрела), асосий юк кутарувчи механизм (чиғир. тельфер), куч қурилмалари, электр жиҳозлар, йўвалтирувчи ва ту-тиб туручи элементлар (занжирлар, қаватлар), юкни қамраб оладиган қурилмалар (илгак, электромагнит, грейфер ва б.) дан ташкил топган. Конструктив аломатлари ва ишлаш схемаларига кўра, К. к.нинг стационар ва Кўчма; буриладиган ва бурилмайдиган хиллари бор. Вертикал ўқ атрофида айланиб ишлайдиган К. к. буриладиган кран дейилади; бўлар ўзгармас қулочли (қулоч — айланиш ўқи б-н юкнинг осилит нуқтаси орасидаги горизонтал масофа) ва ўзгарувчан қулочли бўлади. Буриладиган К. к.т. й.да ҳаракатланадиган, велосипед кран, пневматик гилдирақли, занжир тасмали, автомобилга ўрнатилган, деворга ўрнатилган, шунингдек, понтонга ўрватиладиган (сузиб юрадиган), кемага ўрватиладиган турларга бўлинади. Бунда краннинг буриладиган қисми порталга (портал кран), қўзғалувчи ёки қўзғалмайдиган колонвага ёхуд буриладиган доирага тиралади. Баъзи кранларда минора (минора кран) ёки мачта (мачтали кран) кўринишида бўлади. Бурилмайдиган К. к. га кўприк кран, кран балка, кабелли кран ва б. киради. Юклар горизонтал йўналишда тўғри чизиқли илгарилама ташиладиган К. к. кўприк кран дейилади. Т. й. товар станциялари, омборлар ва денгиз портларида кўприк краннинг бир тури — тўрт оёқли кранлар ишлатилади. Кўприк кранлар бир балкали ва икки балкали кран-балкаларга бўлинади. К.к. қўлда ва механик (буг, электр, суюқлик, ҳаво, ички ёнув двигателлари ёрдамида) ҳаракатлантириладиган турларга бўлинади. Ҳозир қўлда, буғ ва ҳаво ёрдамида ҳаракатлантириладиган К. к. кам ишлатилади. К. к.нинг асосий тафсилоти унинг юк кўтарувчанлиги ҳисобланиб, у (мас, сузиб юрувчи бурилмайдиганда) 1500— 2500 т гача боради. 3-д цехлари ва омборларда консоль фермали консоль К. к. ишлатилади; бунда консоль ферма бир рельели осма йўлда галтақлар ёрдамида силжийдиган вертикал тирак рамаларга маҳкамланади. Қурилиш ва монтаж ишларида дерриккран л а р (стрелали минора кранлар), йирик қурилишларда, очиқ конларда, юкларни горизонтал йўналишда 1500 м гача масофага ташишда кабелли кранлар ишлатилади. Бунда кўтарувчи канат иккита қўзғалмас ёки қўзгалувчан тиракминорага тортилади; юкларни кўтариш ва тушириш механизми б-н жиҳозланган аравача шу қаватда силжийди. Қурилиш ишларида минора кранлар ишлатилади. Кўчма краннинг минораси т. й.да ёки ерда ҳаракатланувчи гилдирақли ёки занжир тасмали аранага таянади ва 100 т гача юк кутаради. Стациоварники — 400 т гача юк кўтаради, стреласининг қулочи 50 м гача, юк кўтариш баландлиги 150 м гача бўлади.
Ад.: Краны стреловые пневмоколесные и гусеничные, М., 1975; Заленский В. С, Иванов А. И., Қурилиш машиналари ва асбоб-ускуналари, Т., 1977; Грузоподъёмные машины, М., 1978.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.