Kotib Çalabiy
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 673–674-b. — ziyouz.com
Kotib Çalabiy KOTIB ÇALABIY, Hoji Xalifa (asli ismi Mustafo ibn Abdulloh; 1609, Istanbul - 1657.24.7) -turk geografi, tarixçisi. Yevropada Hoji Xalifa taxallusi b-n maşhur bölgan. Dastlabki ilmni otasi Iso Xalifa al-Qrimiydan olgan. Keyinçalik boşqa olimlardan tarix, ilmi nujum, geogr. va mat. fanlarini özlaştirgan. 1622 y.dan saroyda kotiblik qilgan. 1627—35 y.larda harbiy yurişlarda qatnaşgan. 1643 y.dan saroyda muhosib işlari b-n şuğullangan. K. Ç. tarixiy «Taqvim ut-tavorix» («Tarixlar taqvimi»), dengiz janglari tarixi töğrisida «Tuhfat ul-kibor fi asfor il-bihor» («Dengiz yurişlari haqida uluğlarga tuhfa»), tarixiy-geo-grafik «Jahonnamo» («Jahon közgusi»), bibliografik «Kaşf uz-zunun» hamda moliya masalalariga oid asarlar muallifi. «Jahonnamo» töplamida boşqa xalqlar tarixi, etnografiyasi, geografiyasi, şuningdek, topografiya va toponimikaga oid qiziqarli ma'lumotlar berilgan. Muallif bu asarni yozişda Şarq olimlarining bizgaça yetib kelmagan köpgina asarlaridan foydalangan. Asarda hoz. Örta Osiyo hududiga qariyb 2 bob ajratilgan. Unda Örta Osiyo geografiyasi, xalqlarining tarixiga oid ma'lumotlar bor. «Jahonnamo» da K.Ç. birinçi bölib yevropalik va Şarq olimlarining mamlakatlar haqidagi ma'lumotlarini qiyoslagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОТИБ ЧАЛАБИЙ, Ҳожи Халифа (асли исми Мустафо ибн Абдуллоҳ; 1609, Истанбул - 1657.24.7) -турк географи, тарихчиси. Европада Ҳожи Халифа тахаллуси б-н машҳур бўлган. Дастлабки илмни отаси Исо Халифа ал-Қримийдан олган. Кейинчалик бошқа олимлардан тарих, илми нужум, геогр. ва мат. фанларини ўзлаштирган. 1622 й.дан саройда котиблик қилган. 1627—35 й.ларда ҳарбий юришларда қатнашган. 1643 й.дан саройда муҳосиб ишлари б-н шуғулланган. К. Ч. тарихий «Тақвим ут-таворих» («Тарихлар тақвими»), денгиз жанглари тарихи тўғрисида «Туҳфат ул-кибор фи асфор ил-биҳор» («Денгиз юришлари ҳақида улуғларга туҳфа»), тарихий-гео-график «Жаҳоннамо» («Жаҳон кўзгуси»), библиографик «Кашф уз-зунун» ҳамда молия масалаларига оид асарлар муаллифи. «Жаҳоннамо» тўпламида бошқа халқлap тарихи, этнографияси, географияси, шунингдек, топография ва топонимикага оид қизиқарли маълумотлар берилган. Муаллиф бу асарни ёзишда Шарқ олимларининг бизгача етиб келмаган кўпгина асарларидан фойдаланган. Асарда ҳоз. Ўрта Осиё ҳудудига қарийб 2 боб ажратилган. Унда Ўрта Осиё географияси, халқларининг тарихига оид маълумотлар бор. «Жаҳоннамо» да К.Ч. биринчи бўлиб европалик ва Шарқ олимларининг мамлакатлар ҳақидаги маълумотларини қиёслаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.