Köz şikastlanişi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 832-b. — ziyouz.com
Köz şikastlanişi - közning turli jismlar (toş, qum, sement, ohak, metall, yoğoç, şişa, kömir va h.k.)dan şikastlanişi. Bunda köz açişib oğriydi, köp yoş oqadi va bemor yoruğlikka qaray olmaydi. Közning şikastlanişi, asosan, 3 turli böladi: jaroxat, lat yeyiş va kuyiş. Közni şikastlovçi jismlar katta, örtaça va maydaroq, ötkir va ötmas, qattiq, suyuq va nur şaklida; ular mix, piçoq, qayçi, vilka, ötin, tayoq, taraşa, yoy kabi uçi ötkir kesuvçi narsalar böladi. Mayda jismlar kuçsiz urilsa, közni tyoşib utmaydigan jarohatlarga olib keladi. Yot jism közga qattiq tegsa, şox parda yoki köz oqini teşib köz içiga kirişi, ayrim holdarda köz soqqasini tyoşib çiqib ketişi mumkin. Köz soqqasi oğir şikastlansa, öz şaklini yöqotadi. Köz jarohatlarida konyunktiva ostiga va közning içiga qon quyiladi (gifema, gemoftalm). Köz içiga yot jismning kirişi va oğir şikastlanişlar oqibatida köz körmay qoladi.
Ötmas narsalarning tegişidan köz lat yeyişi, uning taşqi va içki qismlarida oğir özgarişlar paydo bölişi mumkin. Közning pardalari va içiga qon quyilişi, şişişi natijasida köriş xiralaşadi. Ular sörilgaç, köriş yaxşilanadi, ba'zan esa tör pardaning şikastlanişi körlikka olib keladi.
Közning kuyişi termik, kimyoviy va termokimyoviy böladi. Kislota va işqorlardan köriş a'zolarining oldingi qismi, qovoq terisi, şilliq va şox pardalar kuyişi mumkin. Köz soqqasining içiga kimyoviy moddalar kirişi oğir asoratlarga olib keladi. Iş jarayonida ultrabinafşa, inf-raqizil, rentgen va b. nurlar közga zarar yetkazadi. Öt oçuvçi turli qurollardan ham köz jarohatlanadi.
Köz şikastlanganda darqol umumiy amaliyot vraçiga yoki köz vraçiga murojaat qiliş zarur. K.ş.ning oldini oliş uçun himoya közoyvagi taqiş, iş joyi gigiyeva va xavfsizlik texnikasi qoidalariga mos jihozlanişi zarur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎЗ ШИКАСТЛАНИШИ - кўзнинг турли жисмлар (тош, қум, цемент, оҳак, металл, ёғоч, шиша, кўмир ва ҳ.к.)дан шикастланиши. Бунда кўз ачишиб оғрийди, кўп ёш оқади ва бемор ёруғликка қарай олмайди. Кўзнинг шикастланиши, асосан, 3 турли бўлади: жарохат, лат ейиш ва куйиш. Кўзни шикастловчи жисмлар катта, ўртача ва майдароқ, ўткир ва ўтмас, қаттиқ, суюқ ва нур шаклида; улар мих, пичоқ, қайчи, вилка, ўтин, таёқ, тараша, ёй каби учи ўткир кесувчи нарсалар бўлади. Майда жисмлар кучсиз урилса, кўзни тёшиб утмайдиган жароҳатларга олиб келади. Ёт жисм кўзга қаттиқ тегса, шох парда ёки кўз оқини тешиб кўз ичига кириши, айрим ҳолдарда кўз соққасини тёшиб чиқиб кетиши мумкин. Кўз соққаси оғир шикастланса, ўз шаклини йўқотади. Кўз жароҳатларида конъюнктива остига ва кўзнинг ичига қон қуйилади (гифема, гемофтальм). Кўз ичига ёт жисмнинг кириши ва оғир шикастланишлар оқибатида кўз кўрмай қолади.
Ўтмас нарсаларнинг тегишидан кўз лат ейиши, унинг ташқи ва ички қисмларида оғир ўзгаришлар пайдо бўлиши мумкин. Кўзнинг пардалари ва ичига қон қуйилиши, шишиши натижасида кўриш хиралашади. Улар сўрилгач, кўриш яхшиланади, баъзан эса тўр парданинг шикастланиши кўрликка олиб келади.
Кўзнинг куйиши термик, кимёвий ва термокимёвий бўлади. Кислота ва ишқорлардан кўриш аъзоларининг олдинги қисми, қовоқ териси, шиллиқ ва шох пардалар куйиши мумкин. Кўз соққасининг ичига кимёвий моддалар кириши оғир асоратларга олиб келади. Иш жараёнида ультрабинафша, инф-рақизил, рентген ва б. нурлар кўзга зарар етказади. Ўт очувчи турли қуроллардан ҳам кўз жароҳатланади.
Кўз шикастланганда дарқол умумий амалиёт врачига ёки кўз врачига мурожаат қилиш зарур. К.ш.нинг олдини олиш учун ҳимоя кўзойваги тақиш, иш жойи гигиева ва хавфсизлик техникаси қоидаларига мос жиҳозланиши зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.