Köza
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 833-b. — ziyouz.com
Köza — rözğor buyumi; suv va b. suyuqliklar soliş, taşiş, saqlaşda işlatiladigan idiş. Tagi va böğzi tor, qorni keng, dastali. Örta Osiyoda sopol va m i s K.lar keng tarqalgan. Aksariyat hollarda sopol K.lar pişirilmasdan oldin çizib naqşlanadi. Sopol K.ning içi sirlanadi (sirlan-magani ham böladi). Sopol K.ning köp işlatiladigan dastasiz turi möndi deb ataladi. Mis K. sopoldan tayyorlanganidan şakl jihatidan keskin farq qiladi. Mis K. jömraksiz obdastani eslatadi: böyni ingiçka, bir quloqli, qorni keng, pastga tomon kengayib boradi. Tagida keskin konusga öxşaş pastak çambaragi bor. Murakkab şakldagi mis K.ning avval ayrim bölaqlari quyilib, söng ular bir-biriga qalaylanadi. K.ni közagar kulol yoki miskar tayyorlaydi, böyama (sopol K.) va uyma (metall K.) naqşlar b-n bezatiladi. Metall K. ning oltin, kumuşdan işlanib, kandakori naqşlar b-n bezatilgan, ba'zan qimmatbaho toşlar qadalgan namunalari respublika va çet mamlakatlar muzeylarida saqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎЗА — рўзғор буюми; сув ва б. суюқликлар солиш, ташиш, сақлашда ишлатиладиган идиш. Таги ва бўғзи тор, қорни кенг, дастали. Ўрта Осиёда сопол ва м и с К.лар кенг тарқалган. Аксарият ҳолларда сопол К.лар пиширилмасдан олдин чизиб нақшланади. Сопол К.нинг ичи сирланади (сирлан-магани ҳам бўлади). Сопол К.нинг кўп ишлатиладиган дастасиз тури мўнди деб аталади. Мис К. сополдан тайёрланганидан шакл жиҳатидан кескин фарқ қилади. Мис К. жўмраксиз обдастани эслатади: бўйни ингичка, бир қулоқли, қорни кенг, пастга томон кенгайиб боради. Тагида кескин конусга ўхшаш пастак чамбараги бор. Мураккаб шаклдаги мис К.нинг аввал айрим бўлақлари қуйилиб, сўнг улар бир-бирига қалайланади. К.ни кўзагар кулол ёки мискар тайёрлайди, бўяма (сопол К.) ва уйма (металл К.) нақшлар б-н безатилади. Металл К. нинг олтин, кумушдан ишланиб, кандакори нақшлар б-н безатилган, баъзан қимматбаҳо тошлар қадалган намуналари республика ва чет мамлакатлар музейларида сақланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.