Közaliqir
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 833–834-b. — ziyouz.com
Közaliqir — Qad. Xorazmda bölgan şahar-qal'a xarobasi (mil. av. 1-ming yillikning 1-yarmi). Jayhun (Amudaryo)ning köhna özani böyida joylaşgan. 1939 y. S. P. Tolstoye boşçiligidagi Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi topgan, 1950, 1953—54 y.larda qaziş işlari olib borgan. Arxeologik tadqiqotlar natijasida quyidagilar aniqlangan: K. uçburçak şaklidagi maydon (1000x400) tevaragi böylab paxsadan qurilgan usti yopiq bir neça qator yölaqlar (umumiy öz. 6—7 km) dan iborat turar joylar bölib, ularning içkarisiga yuqoridagi tuynuklar orqali kirişgan. Birinçi qatordagi yölakning taşqi devori burjlar b-n mustahkamlangan, yuqori qismida qator şinaklari bölgan. Yölaqlarning içi aloqida-alohida turar joylarga bölinmaganligi ularda bir uruğ yoxud özaro qarindoş uruğlar guruhi yaşaganligini körsatadi. K. aholisi öşa davrlardagi muttasil bosqinlardan özlarini hamda jamoaning asosiy boyligi — çorvani himoya qiliş uçungina ana şunday uzundanuzun, qorongu yölaklarda yaşaşga majbur bölgan. K. köp jihatdan Avestoda ta'riflangan narga mos keladi. K.dan skiflarga xos jez kamon öqlari, kulolçilik dastgohida yasalgan turli sopol idiş va buyumlar topilgan. Aholi K. taşqarisida dehqonçilik va çorvaçilik b-n şuğullangan qamda biror xavf-xatar tuğilişi b-n mollarini içkariga — mazkur uçburçak maydonga xaydab kirgan, özlari esa yölaqlarda turib duşmanni daf qilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎЗАЛИҚИР — Қад. Хоразмда бўлган шаҳар-қалъа харобаси (мил. ав. 1-минг йилликнинг 1-ярми). Жайҳун (Амударё)нинг кўҳна ўзани бўйида жойлашган. 1939 й. С. П. Толстое бошчилигидаги Хоразм археология-этнография экспедицияси топган, 1950, 1953—54 й.ларда қазиш ишлари олиб борган. Археологик тадқиқотлар натижасида қуйидагилар аниқланган: К. учбурчак шаклидаги майдон (1000x400) тевараги бўйлаб пахсадан қурилган усти ёпиқ бир неча қатор йўлақлар (умумий ўз. 6—7 км) дан иборат турар жойлар бўлиб, уларнинг ичкарисига юқоридаги туйнуклар орқали киришган. Биринчи қатордаги йўлакнинг ташқи девори буржлар б-н мустаҳкамланган, юқори қисмида қатор шинаклари бўлган. Йўлақларнинг ичи алоқида-алоҳида турар жойларга бўлинмаганлиги уларда бир уруғ ёхуд ўзаро қариндош уруғлар гуруҳи яшаганлигини кўрсатади. К. аҳолиси ўша даврлардаги муттасил босқинлардан ўзларини ҳамда жамоанинг асосий бойлиги — чорвани ҳимоя қилиш учунгина ана шундай узунданузун, қоронгу йўлакларда яшашга мажбур бўлган. К. кўп жиҳатдан Авестода таърифланган нарга мос келади. К.дан скифларга хос жез камон ўқлари, кулолчилик дастгоҳида ясалган турли сопол идиш ва буюмлар топилган. Аҳоли К. ташқарисида деҳқончилик ва чорвачилик б-н шуғулланган қамда бирор хавф-хатар туғилиши б-н молларини ичкарига — мазкур учбурчак майдонга хайдаб кирган, ўзлари эса йўлақларда туриб душманни даф қилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.