Köztikan

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 836–837-b. — ziyouz.com

Köztikan KÖZTIKAN, iberiya bötaközi (Centaurea iberica Trev.) — murakkabguldoşlarga mansub ikki yillik begona öt. Poyasi tik ösadi, böyi 20—70 sm. Poyasining yuqori qismi tarvaqaylab şoxlangan, serbarg. Barginingçeti tikanli, arratişsimon, ildiz oldi barglari patsimon, poyadagilari naştarsimon qirqilgan. Gullari oç qizil, sanatsimon töpgulga yiğilgan. Ildizi öq ildiz, tuproqqa 1 m çuq. gaça kiradi.

Iyun— avg. Gaça gullaydi va mevalaydi. Urugidan köpayadi. Örta Osiyoda hamma joyda tarqalgan. Ğalla ekinlari va bedazorda uçraydi, şuningdek, ariqkanal böylari, yöl yoqalari, taşlandiq yerlar, bog va uzumzorlarda ösadi. Tarkibida flavonoidlar, saponinlar va b. birikmalar bor. Xalq tabobatida istisqo kasalligini davolaşda işlatiladi.

Kuraş çoralari: yerni şudgorlaş, maysalari kuringanda borovalaş, qator oralariga işlov beriş va gerbitsidlar (granstar — iş suyuqligi 200—300 l/ga; banvel — 0,3—0,5 l/ga) purkaş.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КЎЗТИКАН, иберия бўтакўзи (Centaurea iberica Trev.) — мураккабгулдошларга мансуб икки йиллик бегона ўт. Пояси тик ўсади, бўйи 20—70 см. Поясининг юқори қисми тарвақайлаб шохланган, сербарг. Баргинингчети тиканли, арратишсимон, илдиз олди барглари патсимон, поядагилари наштарсимон қирқилган. Гуллари оч қизил, санатсимон тўпгулга йиғилган. Илдизи ўқ илдиз, тупроққа 1 м чуқ. гача киради.

Июнь— авг. Гача гуллайди ва мевалайди. Уругидан кўпаяди. Ўрта Осиёда ҳамма жойда тарқалган. Ғалла экинлари ва бедазорда учрайди, шунингдек, ариқканал бўйлари, йўл ёқалари, ташландиқ ерлар, бог ва узумзорларда ўсади. Таркибида флавоноидлар, сапонинлар ва б. бирикмалар бор. Халқ табобатида истисқо касаллигини даволашда ишлатилади.

Кураш чоралари: ерни шудгорлаш, майсалари куринганда боровалаш, қатор ораларига ишлов бериш ва гербицидлар (гранстар — иш суюқлиги 200—300 л/га; банвел — 0,3—0,5 л/га) пуркаш.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.