Krasnodar ölkasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 689–690-b. — ziyouz.com
Krasnodar ölkasi - RF tarkibida. Rossiya Yevropa qismining jan. da joylaşgan. Şim. Kavkaz iqtisodiy r-niga kiradi. 1937 y. 13 sent.da taşkil etilgan. Mayd. 760 ming km2. Aholisi 5074,8 ming kişi (1998), asosan, ruslar, şuningdek, ukrain, belorus, arman va b. yaşaydi. Şaharliklar 54%. 38 ma'muriy tuman, 26 şa\ar, 23 şaharça mavjud. Markazi — Krasnodar ş. Qora dengiz va Azov dengiziga tutaş. K. ö. Kavkazning ğarbida joylaşgan. Yer yuzasining şim. qismi tekislik, jan. — toğlik (Katta Kavkaz toğlari b-n band). Foydali qazilmalari: neft, tabiiy gaz, temir rudasi, kinovar, quriliş materiallari, mineral va issiq buloqlar, davolaş balçiqlari (Matsesta, Goryaçiy Klyuç v b.). Iqlimi tekislikda mö'tadil, Qora dengiz sohilida subtropik iqlim, toğlarda balandlik iqlim mintaqalari mavjud. Tekislikda yanv.ning örtaça t-rasi —4° dan Qora dengiz soqilida 5° gaça, iyulniki 22—24°. Yiliga Soçi ş. atrofida 400 mm dan Krasvaya Polyava şaharçasida 3200 mm gaça yoğin töşadi. Tuproği tekislikda, asosan, qoratuproq. Kuban daryosi etaqlarida allyuvial tuproqlar, Qora dengiz sohillari böylab sariq tuproqlar tarqalgan. Ölka hududining 22% örmon. Asosiy daryosi — Kuban. Mayda köl köp. Kavkaz qöriqxonasi, Soçi milliy parki bor. Oziq-ovqat (meva-sabzavot konserva, yoğ-moy, şakarqand, sut, göşt va b.), maşinasozlik va metallsozlik (priborlar, stanoklar, kompressorlar, q. x. maşinalari va b.), yoqilği (neft qazib olinadi va qayta işlanadi), kimyo va neft kimyosi, yengil, yoğoçsozlik, sement sanoati korxonalari bor.
Rossiyaning muhim q. x. r-ni. Q. x.ning yetakçi tarmoği — dehqonçilik. Buğdoy, şoli, makkajöxori, kungaboqar, qand lavlagi, tamaki, efir moyli ekinlar ekiladi. Sabzavotçilik va polizçilik, mevaçilik va tokçilik b-n şuğullaniladi. Qora dengiz sohilida çoy, sitrus mevalar ekiladi. Çorvaçiligi göşt va sut yetiştirişga ixtisoslaşgan. Qoramol, çöçqa, qöy va eçki boqiladi. Parrandaçilik, baliqçilik, darrandaçilik yölga qöyilgan. Ölka hududini t. y. kesib ötgan. Dengiz portlari: Novorossiysk, Tuapse va b. Kuban daryosida kema qatvaydi. K. ö.da Soçi, Anapa, Gelenjik, Yeysk, Goryaçiy Klyuç kurortlari, Tuapse kurort zovasi joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КРАСНОДАР ЎЛКАСИ - РФ таркибида. Россия Европа қисмининг жан. да жойлашган. Шим. Кавказ иқтисодий р-нига киради. 1937 й. 13 сент.да ташкил этилган. Майд. 760 минг км2. Аҳолиси 5074,8 минг киши (1998), асосан, руслар, шунингдек, украин, белорус, арман ва б. яшайди. Шаҳарликлар 54%. 38 маъмурий туман, 26 ша\ар, 23 шаҳарча мавжуд. Маркази — Краснодар ш. Қора денгиз ва Азов денгизига туташ. К. ў. Кавказнинг ғарбида жойлашган. Ер юзасининг шим. қисми текислик, жан. — тоғлик (Катта Кавказ тоғлари б-н банд). Фойдали қазилмалари: нефть, табиий газ, темир рудаси, киноварь, қурилиш материаллари, минерал ва иссиқ булоқлар, даволаш балчиқлари (Мацеста, Горячий Ключ в б.). Иқлими текисликда мўътадил, Қора денгиз соҳилида субтропик иқлим, тоғларда баландлик иқлим минтақалари мавжуд. Текисликда янв.нинг ўртача т-раси —4° дан Қора денгиз соқилида 5° гача, июлники 22—24°. Йилига Сочи ш. атрофида 400 мм дан Красвая Полява шаҳарчасида 3200 мм гача ёғин тўшади. Тупроғи текисликда, асосан, қоратупроқ. Кубань дарёси этақларида аллювиал тупроқлар, Қора денгиз соҳиллари бўйлаб сариқ тупроқлар тарқалган. Ўлка ҳудудининг 22% ўрмон. Асосий дарёси — Кубань. Майда кўл кўп. Кавказ қўриқхонаси, Сочи миллий парки бор. Озиқ-овқат (мева-сабзавот консерва, ёғ-мой, шакарқанд, сут, гўшт ва б.), машинасозлик ва металлсозлик (приборлар, станоклар, компрессорлар, қ. х. машиналари ва б.), ёқилғи (нефть қазиб олинади ва қайта ишланади), кимё ва нефть кимёси, енгил, ёғочсозлик, цемент саноати корхоналари бор.
Россиянинг муҳим қ. х. р-ни. Қ. х.нинг етакчи тармоғи — деҳқончилик. Буғдой, шоли, маккажўхори, кунгабоқар, қанд лавлаги, тамаки, эфир мойли экинлар экилади. Сабзавотчилик ва полизчилик, мевачилик ва токчилик б-н шуғулланилади. Қора денгиз соҳилида чой, цитрус мевалар экилади. Чорвачилиги гўшт ва сут етиштиришга ихтисослашган. Қорамол, чўчқа, қўй ва эчки боқилади. Паррандачилик, балиқчилик, даррандачилик йўлга қўйилган. Ўлка ҳудудини т. й. кесиб ўтган. Денгиз портлари: Новороссийск, Туапсе ва б. Кубань дарёсида кема қатвайди. К. ў.да Сочи, Анапа, Геленжик, Ейск, Горячий Ключ курортлари, Туапсе курорт зоваси жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.