Krasnoyarsk ölkasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 690–691-b. — ziyouz.com
Krasnoyarsk ölkasi - RF tarkibida, asosan, Şarqiy Sibir hududida, Yenisey xavzasida joylaşgan. Şim.-Şarqiy iqtisodiy r-nga kiradi. 1934 y. 7 dek.da taşkil etilgan. Mayd. 2339,7 ming km;. Aholisi 3080 ming kişi (1998), asosan, ruslar, şuningdek, ukrain, xakas, tatar, evenk, dolgan, nenets va b. ham yaşaydi. Şaharliklar 74,2%. 48 tumanga bölingan, 25 şahar, 46 şaharçasi bor (1998). Taymir (Dolgan Nenetslari muxtor okrugi) va Evenklar muxtor okrugini öz içiga olgan. Markazi — Krasnoyarsk ş. K. ö. Şim. Muzoqeani qirğoqlaridan Jan. Sibir toğlari — Şarqiy va Ğarbiy Sayan toğlarigaça davom etgan. Yenisey daryosining çap sohili tekislikdan iborat. Yeniseydan şarkda Örta Sibir yassitoğligi (örtaça bal. 500— 700 m) joylaşgan. K. ö. kömir, temir rudasi, rangli metallar va polimetallar, grafit va b.ga boy. Iqlimi keskin kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —18° dan —36° gaça, iyulniki 13— 20°. Yiliga şim.da 200—300 mm dan Jan. Sibir toğlarida 800—1200 mm gaça yoğin töşadi. Şim.da abadiy muçloq yerlar bor. Asosiy daryosi — Yenisey, uning yirik irmomari: Angara, Tunguska, Toşloq Tunguska va Quyi Tönguska va b. Katta qismi taygadan iborat. K. ö.da «Toş ustunlar» qöriq-xonasi bor. Rangli metallurgiya (Norilsk kon-metallurgiya k-ti), maşinasozlik (örmon va sellyuloza-qoğoz sanoati uçun jihozlar) va metallsozlik, konçilik (kömir, temir ruda, rangli va nodir metallar, grafit va b.), örmon-yoğoçsozlik, sellyuloza-qoğoz, quriliş materiallari, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari bor. Krasnoyarsk, Ust-Xantay, Sayan-Şuşensk va Mayn GESlari, Krasnoyarsk-2, Vazarov GRESlari işlab turibdi. K. ö. Şarqiy Sibirning muhim q. x. r-nlaridan biri. Jan.da ğalla (buğdoy, javdar, greçixa, tariq, arpa va b.) va texnika ekinlari (tolali zigir va b.) ekiladi. Kartoşkaçilik, sabzavot-çilik, göşt-sut çorvaçiligi, mayin junli qöyçilik va yilqiçilik b-n şugullaniladi. Şim.da buğuçilik va darrandaçilik ham bor. Möyvali qayvonlar ovlanadi. Ov xöjaligi va balikçilik mavjud. Transsibir t. y. magistrali bor. Yenisey daryosida kema qatnaydi. Kurortlari: Şara, Uçum.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КРАСНОЯРСК ЎЛКАСИ - РФ таркибида, асосан, Шарқий Сибирь ҳудудида, Енисей хавзасида жойлашган. Шим.-Шарқий иқтисодий р-нга киради. 1934 й. 7 дек.да ташкил этилган. Майд. 2339,7 минг км;. Аҳолиси 3080 минг киши (1998), асосан, руслар, шунингдек, украин, хакас, татар, эвенк, долган, ненец ва б. ҳам яшайди. Шаҳарликлар 74,2%. 48 туманга бўлинган, 25 шаҳар, 46 шаҳарчаси бор (1998). Таймир (Долган Ненецлари мухтор округи) ва Эвенклар мухтор округини ўз ичига олган. Маркази — Красноярск ш. К. ў. Шим. Музоқеани қирғоқларидан Жан. Сибирь тоғлари — Шарқий ва Ғарбий Саян тоғларигача давом этган. Енисей дарёсининг чап соҳили текисликдан иборат. Енисейдан шаркда Ўрта Сибирь ясситоғлиги (ўртача бал. 500— 700 м) жойлашган. К. ў. кўмир, темир рудаси, рангли металлар ва полиметаллар, графит ва б.га бой. Иқлими кескин континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —18° дан —36° гача, июлники 13— 20°. Йилига шим.да 200—300 мм дан Жан. Сибирь тоғларида 800—1200 мм гача ёғин тўшади. Шим.да абадий мучлоқ ерлар бор. Асосий дарёси — Енисей, унинг йирик ирмомари: Ангара, Тунгуска, Тошлоқ Тунгуска ва Қуйи Тўнгуска ва б. Катта қисми тайгадан иборат. К. ў.да «Тош устунлар» қўриқ-хонаси бор. Рангли металлургия (Норильск кон-металлургия к-ти), машинасозлик (ўрмон ва целлюлоза-қоғоз саноати учун жиҳозлар) ва металлсозлик, кончилик (кўмир, темир руда, рангли ва нодир металлар, графит ва б.), ўрмон-ёғочсозлик, целлюлоза-қоғоз, қурилиш материаллари, енгил, озиқ-овқат саноати корхоналари бор. Красноярск, Усть-Хантай, Саян-Шушенск ва Майн ГЭСлари, Красноярск-2, Вазаров ГРЭСлари ишлаб турибди. К. ў. Шарқий Сибирнинг муҳим қ. х. р-нларидан бири. Жан.да ғалла (буғдой, жавдар, гречиха, тариқ, арпа ва б.) ва техника экинлари (толали зигир ва б.) экилади. Картошкачилик, сабзавот-чилик, гўшт-сут чорвачилиги, майин жунли қўйчилик ва йилқичилик б-н шугулланилади. Шим.да буғучилик ва даррандачилик ҳам бор. Мўйвали қайвонлар овланади. Ов хўжалиги ва баликчилик мавжуд. Транссибирь т. й. магистрали бор. Енисей дарёсида кема қатнайди. Курортлари: Шара, Учум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.