Krater
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 691-b. — ziyouz.com
Krater (yun. krater — katta kosa) — toğorasimon yoki voronka körinişida hosil bölgan botiq, çuqurlik. K.ning diametri köpinça 2—2,5 km dan oşmaydi. Çuqurligi bir neça m dan yuz m gaça böladi. K. vulkan otilişidan, samodan kelgan meteoritning yer yuziga urilişidan va kuçli sun'iy port-laşdan hosil böladi. Vulkan K.lari, odatda, vulkan çöqqisida yoki yon bağrida joylaşadi. K. tubida bitta yoki bir neça vulkan böğzi böladi. Ular or-qali magmatik öçoqlardan kötarilgan lana va b. vulkan mahsulotlari çiqiş kanali orqali yer yuzasiga otilib çikali. Ba'zan K. tubi lana köli yoki yangi hosil bölgan vulkan konusi b-n band böladi. Oy va Mars sayyoralaridagi K.lar aylana marzalar b-n öralgan doirasimon çökmalardan iborat; diametri 100—200 km, çuqurligi bir neça km gaça böladi. Ular bir biridan meteorit va asteroidning kelib urilişi va vulkaniq yöl b-n hosil bölişi jihatidan farq qiladi (Yerdagi vulkan kraterdari va kalderalarga öxşaş).
...KRATIYA (yun. kratos — hokimiyat) — özlaşma, qöşma sözlarning tarkibiy qismi bölib, oliy hokimiyat, hukmronlik, boşqaruv ma'nolarini ifodalaydi (mas, aristokratiya, byurokratiya, demokratiya).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КРАТЕР (юн. krater — катта коса) — тоғорасимон ёки воронка кўринишида ҳосил бўлган ботиқ, чуқурлик. К.нинг диаметри кўпинча 2—2,5 км дан ошмайди. Чуқурлиги бир неча м дан юз м гача бўлади. К. вулкан отилишидан, самодан келган метеоритнинг ер юзига урилишидан ва кучли сунъий порт-лашдан ҳосил бўлади. Вулкан К.лари, одатда, вулкан чўққисида ёки ён бағрида жойлашади. К. тубида битта ёки бир неча вулкан бўғзи бўлади. Улар ор-қали магматик ўчоқлардан кўтарилган лана ва б. вулкан маҳсулотлари чиқиш канали орқали ер юзасига отилиб чикали. Баъзан К. туби лана кўли ёки янги ҳосил бўлган вулкан конуси б-н банд бўлади. Ой ва Марс сайёраларидаги К.лар айлана марзалар б-н ўралган доирасимон чўкмалардан иборат; диаметри 100—200 км, чуқурлиги бир неча км гача бўлади. Улар бир биридан метеорит ва астероиднинг келиб урилиши ва вулканиқ йўл б-н ҳосил бўлиши жиҳатидан фарқ қилади (Ердаги вулкан кратердари ва кальдераларга ўхшаш).
...КРАТИЯ (юн. kratos — ҳокимият) — ўзлашма, қўшма сўзларнинг таркибий қисми бўлиб, олий ҳокимият, ҳукмронлик, бошқарув маъноларини ифодалайди (мас, аристократия, бюрократия, демократия).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.