Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Kremniy karbid

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 700-b. — ziyouz.com

    Kremniy karbid KREMNIY KARBID, karborund, SiC — kremniyning uglerod bilan birikmasi. Toza K. k. — rangsiz kristall, tarkibida qöşimçalari bölgan texnik K.k. — kulrang, yaşil yoki kökimtir-qora modda. K. k.ning geksogoval romboedrik tuzilişga ega bölgan a- va kubsimon r-modifikatsiyalari ma'lum. r—SiC beqaror bölib, 2100° da a-SiC ga aylanadi; 1200° dan yuqori t-rada 3 GPa bosim ostida a —> r ötiş holati kuzatiladi. Ziçligi 3200 kg/m3. Suyuqlaniş t-rasi 2830° (ajraliş bilan), suyuqlanganda grafit va uglerodning kremniydagi eritmasi hosil böladi. K.k. — yarim ötkazgiç, qattiqligi olmosga yaqin, mineral kislotalar (HF, HNO3 va H3PO4 dan taşqari) va işqor eritmalari ta'siriga çidamli, karbonatlar, sulfatlar, işqoriy metallar gidroksidlari eritmalari ta'sirida parçalanadi. K.k. 1600—2800° da SiO2 ga kömir ta'sir ettirib (Açeson usulida NaCl3 qöşimça sifatida qöllaniladi), 1150° dan yuqori t-rada elementlardan, kremniyning gazsimon birikmalari (mas, CH,SiCl3)HH piroliz qilib olinadi. Qattiq abraziv materiallar (turli xil çarxlar va b.), olovbardoş va kislotaga çidamli buyumlar, sozlovçi yarimötkazgiç diodlar va fotodiodlar i.ç.da qöllaniladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КРЕМНИЙ КАРБИД, карборунд, SiC — кремнийнинг углерод билан бирикмаси. Тоза К. к. — рангсиз кристалл, таркибида қўшимчалари бўлган техник К.к. — кулранг, яшил ёки кўкимтир-қора модда. К. к.нинг гексоговал ромбоэдрик тузилишга эга бўлган а- ва кубсимон р-модификациялари маълум. р—SiC беқарор бўлиб, 2100° да a-SiC га айланади; 1200° дан юқори т-рада 3 ГПа босим остида a —> р ўтиш ҳолати кузатилади. Зичлиги 3200 кг/м3. Суюқланиш т-раси 2830° (ажралиш билан), суюқланганда графит ва углероднинг кремнийдаги эритмаси ҳосил бўлади. К.к. — ярим ўтказгич, қаттиқлиги олмосга яқин, минерал кислоталар (HF, HNO3 ва Н3РО4 дан ташқари) ва ишқор эритмалари таъсирига чидамли, карбонатлар, сульфатлар, ишқорий металлар гидроксидлари эритмалари таъсирида парчаланади. К.к. 1600—2800° да SiO2 га кўмир таъсир эттириб (Ачесон усулида NaCl3 қўшимча сифатида қўлланилади), 1150° дан юқори т-рада элементлардан, кремнийнинг газсимон бирикмалари (мас, CH,SiCl3)HH пиролиз қилиб олинади. Қаттиқ абразив материаллар (турли хил чархлар ва б.), оловбардош ва кислотага чидамли буюмлар, созловчи яримўтказгич диодлар ва фотодиодлар и.ч.да қўлланилади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.