Kremniy-oksid
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 700–701-b. — ziyouz.com
Kremniy-oksid KREMNIY (1U)-OKSID, kremniy dioksid, (qumtuproq), SiO2 — rangsiz kristall, amorf yoki şişasimon modda. Yer yuzida eng köp tarqalgan birikma; kvars, toğ xrustali, kumtuprok va b. şakllarda uçraydi. Bir neça polimorf şakl özgarişi (modifikatsiya) ga ega. a-kvars, R-kvars, a-tridimit, r-tridimit, a-kristobalit, r-kristobalit, kitit, koesit, stişovit, talasimon SiO2 va şişasimon SiO2. Tabiatda eng kött tarqalgan kvars, u kvars qumi (qumtuproq), agat, ametist va b. minerallar körinişida böladi. SiO2 ning kristall şakllari SiO4 tetraedrlaridan tuzilgan, a va r-şakllarda esa tetraedrlar birmunça surilgan va burilgan holda böladi. Suyuqlaniş t-rasi 1723°, suvda eruvçanligi 10 3% (massasiga nisbatan) mineral kislotalar (NĞ dan taşqari) va organik kislotalarda erimaydi. Silikat şişa va şişasimon materiallar, çinni, fayans, sopol buyumlar, olovbardoş va silikat giştlar, sement va abraziv materiallar i.ç.da qöllanadi. Kvars monokristallari radiotexnikada (turli sozlovçi asboblar, filtrlar, rezovatorlar va b.), elektronikada va optik asboblar tayyorlaşda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КРЕМНИЙ (1У)-ОКСИД, кремний диоксид, (қумтупроқ), SiO2 — рангсиз кристалл, аморф ёки шишасимон модда. Ер юзида энг кўп тарқалган бирикма; кварц, тоғ хрустали, кумтупрок ва б. шаклларда учрайди. Бир неча полиморф шакл ўзгариши (модификация) га эга. а-кварц, Р-кварц, а-тридимит, р-тридимит, а-кристобалит, р-кристобалит, китит, коэсит, стишовит, таласимон SiO2 ва шишасимон SiO2. Табиатда энг кўтт тарқалган кварц, у кварц қуми (қумтупроқ), агат, аметист ва б. минераллар кўринишида бўлади. SiO2 нинг кристалл шакллари SiO4 тетраэдрларидан тузилган, а ва р-шаклларда эса тетраэдрлар бирмунча сурилган ва бурилган ҳолда бўлади. Суюқланиш т-раси 1723°, сувда эрувчанлиги 10 3% (массасига нисбатан) минерал кислоталар (НҒ дан ташқари) ва органик кислоталарда эримайди. Силикат шиша ва шишасимон материаллар, чинни, фаянс, сопол буюмлар, оловбардош ва силикат гиштлар, цемент ва абразив материаллар и.ч.да қўлланади. Кварц монокристаллари радиотехникада (турли созловчи асбоблар, фильтрлар, резоваторлар ва б.), электроникада ва оптик асбоблар тайёрлашда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.