Kriofillar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 710–711-b. — ziyouz.com
Kriofillar (yun. kryos — sovuq, muz va ... fil) — turğun past haroratda yaşovçi organizmlar. K. ga jan. va şim. qutb dengizlarida (ignaterililar, baliqlar, mollyuskalar), sovuq suvli daryo va soylarda (gulmoyi baliq, ayrim planariyalar va b.), şuningdek, şim. kengliklar va baland toğlarda hayot keçiradigan hayvonlar kiradi. Köpçilik K., odatda, harorat kam özgarişiga moslaşgan (stenotermlar) böladi. Mac, bir qança igvaterililar (ilondumlilar, dengiz közaçalari)ga suv haroratining G dan yuqori kötarilişi qaloqatli ta'sir etadi. Harorat kötarilganida sovuq suvlarda yaşovçi ayrim baliqlarning harakatlanişi va oziqlaniş intensivligi pasayadi. Kriofillik harorat kötarilgan sayin suvda eriydigan kislorod miqdorining kamayib borişi b-n boğliq. Arktika dengizlarida yaşovçi ayrim baliqlar qonida suyuqlikning muzlaş nuqtasini pasaytiruvçi moddalar (biologik antifrizlar) böladi. K.ga erigan qor suvlari, muz va qor ustida yaşaydigan organizmlar (bir hujayrali suvötlar, krioplankton, ayrim çuvalçanglar, haşarotlar) ham kiradi. K. suvötlarning tez köpayişi, muz yoki qor rangining özgarişiga sabab böladi. Kriofil ösimliklar k r io f i t l a r deb ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КРИОФИЛЛАР (юн. kryos — совуқ, муз ва ... фил) — турғун паст ҳароратда яшовчи организмлар. К. га жан. ва шим. қутб денгизларида (игнатерилилар, балиқлар, моллюскалар), совуқ сувли дарё ва сойларда (гулмойи балиқ, айрим планариялар ва б.), шунингдек, шим. кенгликлар ва баланд тоғларда ҳаёт кечирадиган ҳайвонлар киради. Кўпчилик К., одатда, ҳарорат кам ўзгаришига мослашган (стенотермлар) бўлади. Mac, бир қанча игватерилилар (илондумлилар, денгиз кўзачалари)га сув ҳароратининг Г дан юқори кўтарилиши қалоқатли таъсир этади. Ҳарорат кўтарилганида совуқ сувларда яшовчи айрим балиқларнинг ҳаракатланиши ва озиқланиш интенсивлиги пасаяди. Криофиллик ҳарорат кўтарилган сайин сувда эрийдиган кислород миқдорининг камайиб бориши б-н боғлиқ. Арктика денгизларида яшовчи айрим балиқлар қонида суюқликнинг музлаш нуқтасини пасайтирувчи моддалар (биологик антифризлар) бўлади. К.га эриган қор сувлари, муз ва қор устида яшайдиган организмлар (бир ҳужайрали сувўтлар, криопланктон, айрим чувалчанглар, ҳашаротлар) ҳам киради. К. сувўтларнинг тез кўпайиши, муз ёки қор рангининг ўзгаришига сабаб бўлади. Криофил ўсимликлар к р ио ф и т л а р деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.