Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Kripton

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 711-b. — ziyouz.com

    Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 80%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.

    Kripton (lot. Krypton), Kg - Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy element; tartib raqami 36, at. m. 83,80. Havodan ajratib olingan K. 6 ta izotopdan tuzilgan; 78Kg (0,354% hajmiga nisbatan), 80Kg (2,27%), 82Kg (11,56%), 83Kg (11,55%), 84Kg (56,90%) va 86Kg (17,37%). Uran minerallaridan ajratib olingan K.ning izotop tarkibi bundan birmunça farq qiladi, çunki 235U va 238U parçalanganda radioaktiv izotoplar, mas, 85Kg (T, =10,6 y, r-nurlanuvçi) ham hosil böladi. Oksidlaniş darajasi +2, at. radiusi 0,198 nm, kovalent radiusi 0,109 nm. K. — bir atomli hidsiz va rangeiz gaz. Suyuqlaniş t-rasi 119,80 K; qattiq K. ning ziçligi 3000 kg/sm3 (OK), suyuq K. niki 2412 kg/m3 (120 K), gaz holatdagi K.niki 3745 kg/m3 (273 K, 0,1 MPa) Diamagnetik. Suv va organik moddalar b-n köşimçali birikmalar (klatratlar) hosil qiladi. Ultrabinafşa lazerdarda qöllaniladigan eksimer birikmalar, mas, KrF, KrCl, KrBr, KrO lar ma'lum.

    Atmosferada hajmi jihatidan 1,14- 10~~4% K. bölib, uning atmosferadagi zahirasi 5,3-1012 ga teng. Tarkibida uran bölgan mineral gazlarda 2,5— 3,0% K. bor. Yadro reaktorlarining nurlangan yoqilğilarida 0,04% gaça K. böladi. Koinotda 6-107 atom Ne ga 1 atom K. töğri keladi. K. ning kimyoviy birikmalaridan faqat kripton diftorid KrF2 va uning hosilalari, mas, KrFT, SbF~, Kr,F,AuF», KrH+, Ta2 F~ olingan. K. havoni parçalaşda oraliq mahsulot sifatida hosil böladi. Çöğlanma lampalar, gazorazryad va rentgen trubkalarni töldirişda qöllanadi. K. ning radioaktiv izotopi 85Kg tibbiyotda r-nurlanuvçi sifatida hamda vakuum uskunalaridagi yoriqlarni aniqlaşda, korroziya hodisalarini tekşirişda, detallarning yedirilişini nazorat qilişda qöllanadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КРИПТОН (лот. Krypton), Кг - Менделеев даврий системасининг VIII гуруҳига мансуб кимёвий элемент; тартиб рақами 36, ат. м. 83,80. Ҳаводан ажратиб олинган К. 6 та изотопдан тузилган; 78Кг (0,354% ҳажмига нисбатан), 80Кг (2,27%), 82Кг (11,56%), 83Кг (11,55%), 84Кг (56,90%) ва 86Кг (17,37%). Уран минералларидан ажратиб олинган К.нинг изотоп таркиби бундан бирмунча фарқ қилади, чунки 235U ва 238U парчаланганда радиоактив изотоплар, мас, 85Кг (Т, =10,6 й, р-нурланувчи) ҳам ҳосил бўлади. Оксидланиш даражаси +2, ат. радиуси 0,198 нм, ковалент радиуси 0,109 нм. К. — бир атомли ҳидсиз ва рангеиз газ. Суюқланиш т-раси 119,80 К; қаттиқ К. нинг зичлиги 3000 кг/см3 (ОК), суюқ К. ники 2412 кг/м3 (120 К), газ ҳолатдаги К.ники 3745 кг/м3 (273 К, 0,1 МПа) Диамагнетик. Сув ва органик моддалар б-н кўшимчали бирикмалар (клатратлар) ҳосил қилади. Ультрабинафша лазердарда қўлланиладиган эксимер бирикмалар, мас, KrF, KrCl, KrBr, KrO лар маълум.

    Атмосферада ҳажми жиҳатидан 1,14- 10~~4% К. бўлиб, унинг атмосферадаги заҳираси 5,3-1012 га тенг. Таркибида уран бўлган минерал газларда 2,5— 3,0% К. бор. Ядро реакторларининг нурланган ёқилғиларида 0,04% гача К. бўлади. Коинотда 6-107 атом Не га 1 атом К. тўғри келади. К. нинг кимёвий бирикмаларидан фақат криптон дифторид KrF2 ва унинг ҳосилалари, мас, KrFT, SbF~, Kr,F,AuF», KrH+, Ta2 F~ олинган. К. ҳавони парчалашда оралиқ маҳсулот сифатида ҳосил бўлади. Чўғланма лампалар, газоразряд ва рентген трубкаларни тўлдиришда қўлланади. К. нинг радиоактив изотопи 85Кг тиббиётда р-нурланувчи сифатида ҳамда вакуум ускуналаридаги ёриқларни аниқлашда, коррозия ҳодисаларини текширишда, деталларнинг едирилишини назорат қилишда қўлланади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.