Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Krossingover

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 725-b. — ziyouz.com

    Krossingover (ing. crossing — over— çalkaşuv) — çalkaşiş, gomologik xromosomalarşng öxşaş qismlari b-n örin almaşinişi natijasida xromatida iplarining uzilişi va yangi tartibda birikişi. Birinçi marta amerikalik biolog T. Morgan aniqlagan (1911). Olim gomologik juft xromosomalarda genlar doimo örin almaşinib turişini drozofila (meva paşşasi) da ötkazilgan tajribalarda isbotlagan. K. har xil genlar allellajning yangi kombinatsiyalariga olib keladi. K. populyatsiyalarla kombinativ özgaruvçanlik paydo bölişiga olib kelişi tufayli tabiiy tanlaniş uçun material beradi. K. aksariyat holdarda hujayralarning meyoz, ba'zan mitoz bölinişida röy beradi. K. DNK molekulasining har ikki, yoxud bitta ipida bir qança genlar yoki genning bir qismiga ega bölgan xromosomalar katta qismlarining qayta kombinatsiyalanişiga olib keladi. Genlar orasidagi K. çastotasi xromosomadagi genlararo masofani bildiradi. K.ni örganiş natijasida xromosomalarning irsiy diskretligi isbotlandi; genlarning xromosomada töğri çiziq böylab joylaşganligi va birikkan genlar guruhlari aniqlandi; xromosomalarning genetik xaritalari (har bir birikiş guruhida genlarning nisbiy joylaşiş sxemasi)ni tuziş imkoniyatiga ega bölindi. K. kombinativ özgaruvçanlik miqdorini keskin oşirişi tufayli tabiiy tanlaniş va seleksiya uçun dastlabki material beradi. K. barça hayvonlar, ösimliklar va mikroorganizmlar uçun xos.K. xrdisasidan genetik tahlil orqali genetikaning qator muammolarini yeçişda keng foydalaniladi.

    Ad.: Glöşakova T. I., Razvitiye predstavleniy ob individualnosti xromosom, M., 1983.

    Şarifjon Turabekov, Mirfozil Abzalov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КРОССИНГОВЕР (инг. crossing — over— чалкашув) — чалкашиш, гомологик хромосомаларшнг ўхшаш қисмлари б-н ўрин алмашиниши натижасида хроматида ипларининг узилиши ва янги тартибда бирикиши. Биринчи марта америкалик биолог Т. Морган аниқлаган (1911). Олим гомологик жуфт хромосомаларда генлар доимо ўрин алмашиниб туришини дрозофила (мева пашшаси) да ўтказилган тажрибаларда исботлаган. К. ҳар хил генлар аллеллажнинг янги комбинацияларига олиб келади. К. популяцияларла комбинатив ўзгарувчанлик пайдо бўлишига олиб келиши туфайли табиий танланиш учун материал беради. К. аксарият ҳолдарда ҳужайраларнинг мейоз, баъзан митоз бўлинишида рўй беради. К. ДНК молекуласининг ҳар икки, ёхуд битта ипида бир қанча генлар ёки геннинг бир қисмига эга бўлган хромосомалар катта қисмларининг қайта комбинацияланишига олиб келади. Генлар орасидаги К. частотаси хромосомадаги генлараро масофани билдиради. К.ни ўрганиш натижасида хромосомаларнинг ирсий дискретлиги исботланди; генларнинг хромосомада тўғри чизиқ бўйлаб жойлашганлиги ва бириккан генлар гуруҳлари аниқланди; хромосомаларнинг генетик хариталари (ҳар бир бирикиш гуруҳида генларнинг нисбий жойлашиш схемаси)ни тузиш имкониятига эга бўлинди. К. комбинатив ўзгарувчанлик миқдорини кескин ошириши туфайли табиий танланиш ва селекция учун дастлабки материал беради. К. барча ҳайвонлар, ўсимликлар ва микроорганизмлар учун хос.К. хрдисасидан генетик таҳлил орқали генетиканинг қатор муаммоларини ечишда кенг фойдаланилади.

    Ад.: Глўшакова Т. И., Развитие представлений об индивидуальности хромосом, М., 1983.

    Шарифжон Турабеков, Мирфозил Абзалов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.