Kseniyalar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 728-b. — ziyouz.com
Kseniyalar (yun. xenia — mehmondöstlik, xenios — mehmon, begona) — bir ösimlikdagi uruğ va mevalarning tusi, şakli, katta-kiçikligi yoki boşqa belgilariga köra özaro farq qilişi. K. çangçi ösimlik genlarining endosperma belgilariga (birinçi tartibli K.) yoki uruğ qobiği va mevaqatga (ikkinçi tartibli K. yoki metakseniyalar) ta'siridan hosil böladi. Bu hodisani ilgari köpgiva tabiatşunoslar körsatib ötgan bölsa ham, nemis biologi V. Fokke (1881) termin sifatida fanga kiritgan. Keyinçalik qöş uruğlaniş nazariyasi kaşf qilinganidan keyin K. — ikkinçi spermiyaning murtak xaltasi markaziy hujayraning yadrosi b-n qöşilişi (birinçi spermiya tuxum hujayra b-n qöşiladi) vatijasi ekanligi aniqlandi. Şuning uçun ham çangçi ösimlik uruği endospermasining ustun (domivant) belgilari uruğçi ösimlikda hosil bölgan duragay uruğ endospermasida köriva boşlaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КСЕНИЯЛАР (юн. xenia — меҳмондўстлик, xenios — меҳмон, бегона) — бир ўсимликдаги уруғ ва меваларнинг туси, шакли, катта-кичиклиги ёки бошқа белгиларига кўра ўзаро фарқ қилиши. К. чангчи ўсимлик генларининг эндосперма белгиларига (биринчи тартибли К.) ёки уруғ қобиғи ва мевақатга (иккинчи тартибли К. ёки метаксениялар) таъсиридан ҳосил бўлади. Бу ҳодисани илгари кўпгива табиатшунослар кўрсатиб ўтган бўлса ҳам, немис биологи В. Фокке (1881) термин сифатида фанга киритган. Кейинчалик қўш уруғланиш назарияси кашф қилинганидан кейин К. — иккинчи спермиянинг муртак халтаси марказий ҳужайранинг ядроси б-н қўшилиши (биринчи спермия тухум ҳужайра б-н қўшилади) ватижаси эканлиги аниқланди. Шунинг учун ҳам чангчи ўсимлик уруғи эндоспермасининг устун (домивант) белгилари уруғчи ўсимликда ҳосил бўлган дурагай уруғ эндоспермасида кўрива бошлайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.