Ku isitma
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 733–734-b. — ziyouz.com
Ku isitma KU ISITMA, ku rikketsioz, Avstraliya kasalligi, Örta Osiyo isitmasi, termiz isitmasi — rikketsiya mikroorganizmlari qözğatadigan yuqumli isitmali kasallik. Kasallik birinçi marta 1933 — 35 y.larda Avstraliyaning Queensland — Kvislend ştatida aniqlangan (nomi şundan). Qoramol, qöy, it, ot, tuya, çöçqa va yovvoyi parrandalar, yovvoyi hayvonlar, kemiruvçilar va odam kasallanadi, Bunda, asosan, öpka zararlanib, isitma çiqadi, Kasallik qözğatuvçisi (Rickettsia burneti) kokk yoki tayoqça şaklidagi rikketsiya. Tabiatda bu kasallik çaqiruvçisi kanalar, kemiruvçilar organizmida saqlanib, kasallik ular ozuqalarni ifloslaşi yoki qon sörişi paytida yuqadi. Kasal hayvondan rikketsiya sut, siydik, axlat orqali taşqi muhitga çiqadi. Odamga kasal hayvon sutini qayvatmay iste'mol qilganda, göşt mahsulotlari orqali yoki kana çaqqanda yuqadi. Kasallik köproq çorvadorlarda, ferma va kuşxona xodimlarida uçraydi. Klinik belgilari' — kasallikning yaşirin davri 8 kundan 4 haftagaça davom etadi. Qisqa muddatli isitma kötarilişi, iştaha yöqolişi, şilliq pardalar qizarişi, böğoz hayvonlarda mastit, vaginit va bola taşlaş, erkak hayvonlarda orxit kuzatiladi. Taşhis klinik, epizootologik, epidemiologik holatga qarab qöyiladi va qon zardobini tekşiriş b-n tasdiklanadi.
Davolaş: antibiotiklar (xlortetratsiklin, terramitsin, tetratsiklin, levomitsetin) beriladi.
Oldini oliş: yaylov davri paytida qayvonlar kanalarga qarşi va molxonalar kemiruvçilarga qarşi dezinfeksiya qilinadi. Kasallikka gumon qilingan hayvonlarni tana harorati ölçanadi. Qoni tekşiriladi, kasallik aniqlansa, tegişli tadbirlar ötkaziladi.
Abdulla Quranboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУ ИСИТМА, ку риккетсиоз, Австралия касаллиги, Ўрта Осиё иситмаси, термиз иситмаси — риккетсия микроорганизмлари қўзғатадиган юқумли иситмали касаллик. Касаллик биринчи марта 1933 — 35 й.ларда Австралиянинг Queensland — Квисленд штатида аниқланган (номи шундан). Қорамол, қўй, ит, от, туя, чўчқа ва ёввойи паррандалар, ёввойи ҳайвонлар, кемирувчилар ва одам касалланади, Бунда, асосан, ўпка зарарланиб, иситма чиқади, Касаллик қўзғатувчиси (Rickettsia burneti) кокк ёки таёқча шаклидаги риккетсия. Табиатда бу касаллик чақирувчиси каналар, кемирувчилар организмида сақланиб, касаллик улар озуқаларни ифлослаши ёки қон сўриши пайтида юқади. Касал ҳайвондан риккетсия сут, сийдик, ахлат орқали ташқи муҳитга чиқади. Одамга касал ҳайвон сутини қайватмай истеъмол қилганда, гўшт маҳсулотлари орқали ёки кана чаққанда юқади. Касаллик кўпроқ чорвадорларда, ферма ва кушхона ходимларида учрайди. Клиник белгилари’ — касалликнинг яширин даври 8 кундан 4 ҳафтагача давом этади. Қисқа муддатли иситма кўтарилиши, иштаҳа йўқолиши, шиллиқ пардалар қизариши, бўғоз ҳайвонларда мастит, вагинит ва бола ташлаш, эркак ҳайвонларда орхит кузатилади. Ташҳис клиник, эпизоотологик, эпидемиологик ҳолатга қараб қўйилади ва қон зардобини текшириш б-н тасдикланади.
Даволаш: антибиотиклар (хлортетрациклин, террамицин, тетрациклин, левомицетин) берилади.
Олдини олиш: яйлов даври пайтида қайвонлар каналарга қарши ва молхоналар кемирувчиларга қарши дезинфекция қилинади. Касалликка гумон қилинган ҳайвонларни тана ҳapoрати ўлчанади. Қони текширилади, касаллик аниқланса, тегишли тадбирлар ўтказилади.
Абдулла Қуранбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.