Kubro

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 742–743-b. — ziyouz.com

Kubro KUBRO, Najmiddin Kubro (taxallusi; asl ism-şarifi Ahmad ibn Umar ibn Muhammad Xivaqiy al-Xorazmiy) (1145—Xiva—1221) — uluğ şayx, tasavvufning taniqli vakillaridan biri, kubroviylik tariqatining asosçisi (uning taxallusi «dinning uluğ yulduzi» ma'nosini beradi). K. ning karomat körsatiş, voqealarni oldindan biliş, ötkir nazari b-n ta'sir eta oliş xislatiga ega inson bölganligi haqida rivoyatlar tarqalgan. K. yoşligidan ilmga qiziqqan, qobiliyatli bölgan. Islom asoslari, şariat, hadis va tafsirni juda tez özlaştirib oladi. 16—17 yoşlarida tahsilni çuqurlaştiriş maqsadida Xorazmdan çiqib, Eron, Misr, Şomu Iroq mamlakatlarini kezadi. Tariqatdan xabardor bölişga intilib, bir neça şayx, darvişlar suhbatida böladi. Ilk daf'a Misrda şayx Rözbixon Vazzon Misriy (1189 y.v.e.)ga murid töşadi, undan tariqat odobini örgavadi, şayxning qiziga uylanadi. Keyinçalik Hamadonda şayx Ammor Yosir (1187 y.v.e.), Dizfulda şayx Ismoil Qasriy (1193 y.v.e.) kabi ustozlardan saboqoldi. 25 y.dan ortiqumrini ilm tahsiliga bağişlagan K. 1185 y. Xorazmga kaytib keladi. Bu yerda katta xonaqoh qurdirib, öz diniy maktabini yaratadi. K. kişilarni ezgulikka, ilmga, saxonat va mardlikka da'vat etdi. Uning tarbiyasini olgan yuzlab odamlar irfoniy ma'rifatdan bahramand böldilar. K.ning muridlari Majdiddin Bagdodiy (1209/1219 y.v.e.), Sa'diddin Humaviy (1252 y.v.e.), Najmiddin Doya (1256 y. v.e.) tasavvuf tarixida nom qozongan şayxlardir.

K. öz qaraşlarini arab tilida yozgan bir neça risolalarida bayon etgan. Ulardan asosiylari: «Favoih aljamol va favotih al-jalol» («Jamol xuşböyliklari va jalolning kaşfi», «Al-usul al-aşara» («Önta usul»), «Risola at-turuq» («Tariqatlar risolasi»), «Risolat al-xoif al-hoim min lavm alloim» («Malomatçining malomatidan hazar qiluvçi haqida risola») va b. K. ning fors tilida yozgan «Fi odobus solikin» («Soliklar odobi haqida») risolasi ham bor. K. Qur'onga mutasavviflar nuqtai nazaridan şarh berişni oxirigaça yetkaza olmadi, bu işni uning şogirdlari tugalladi. Forsça ruboiylarida javonmardlik, pok axloq ğoyalari ifodalangan.

K. möğul bosqinçilariga qarşi jangda şahid bölgan. Qabri Köhna Urgançda. Keksa şayx va donişmand insonning bu jangdagi qahramonligi, jasorati avlodlarga ibrat bölib qoldi. K. şaxsi va uning merosi Özbekistonda mustaqillik tufayli örganila boşlandi. 1995 y.da Özbekistonda K.tavalludining 850 y.ligi nişonlandi.

Ad.: Bertels Ye. E., Sufizm i sufiyskaya literatura, M., 1965; Komilov N., Najmiddin Kubro, T., 1995; Jözjoniy A. Ş., Tasavvuf va inson, T., 2001.

Najmiddin Komilov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КУБРО, Нажмиддин Кубро (тахаллуси; асл исм-шарифи Аҳмад ибн Умар ибн Муҳаммад Хивақий ал-Хоразмий) (1145—Хива—1221) — улуғ шайх, тасаввуфнинг таниқли вакилларидан бири, кубровийлик тариқатининг асосчиси (унинг тахаллуси «диннинг улуғ юлдузи» маъносини беради). К. нинг каромат кўрсатиш, воқеаларни олдиндан билиш, ўткир назари б-н таъсир эта олиш хислатига эга инсон бўлганлиги ҳақида ривоятлар тарқалган. К. ёшлигидан илмга қизиққан, қобилиятли бўлган. Ислом асослари, шариат, ҳадис ва тафсирни жуда тез ўзлаштириб олади. 16—17 ёшларида таҳсилни чуқурлаштириш мақсадида Хоразмдан чиқиб, Эрон, Миср, Шому Ироқ мамлакатларини кезади. Тариқатдан хабардор бўлишга интилиб, бир неча шайх, дарвишлар суҳбатида бўлади. Илк дафъа Мисрда шайх Рўзбихон Ваззон Мисрий (1189 й.в.э.)га мурид тўшади, ундан тариқат одобини ўргавади, шайхнинг қизига уйланади. Кейинчалик Ҳамадонда шайх Аммор Ёсир (1187 й.в.э.), Дизфулда шайх Исмоил Қасрий (1193 й.в.э.) каби устозлардан сабоқолди. 25 й.дан ортиқумрини илм таҳсилига бағишлаган К. 1185 й. Хоразмга кайтиб келади. Бу ерда катта хонақоҳ қурдириб, ўз диний мактабини яратади. К. кишиларни эзгуликка, илмга, сахонат ва мардликка даъват этди. Унинг тарбиясини олган юзлаб одамлар ирфоний маърифатдан баҳраманд бўлдилар. К.нинг муридлари Маждиддин Багдодий (1209/1219 й.в.э.), Саъдиддин Ҳумавий (1252 й.в.э.), Нажмиддин Доя (1256 й. в.э.) тасаввуф тарихида ном қозонган шайхлардир.

К. ўз қарашларини араб тилида ёзган бир неча рисолаларида баён этган. Улардан асосийлари: «Фавоиҳ алжамол ва фавотиҳ ал-жалол» («Жамол хушбўйликлари ва жалолнинг кашфи», «Ал-усул ал-ашара» («Ўнта усул»), «Рисола ат-туруқ» («Тариқатлар рисоласи»), «Рисолат ал-хоиф ал-ҳоим мин лавм аллоим» («Маломатчининг маломатидан ҳазар қилувчи ҳақида рисола») ва б. К. нинг форс тилида ёзган «Фи одобус соликин» («Соликлар одоби ҳақида») рисоласи ҳам бор. К. Қуръонга мутасаввифлар нуқтаи назаридан шарҳ беришни охиригача етказа олмади, бу ишни унинг шогирдлари тугаллади. Форсча рубоийларида жавонмардлик, пок ахлоқ ғоялари ифодаланган.

К. мўғул босқинчиларига қарши жангда шаҳид бўлган. Қабри Кўҳна Урганчда. Кекса шайх ва донишманд инсоннинг бу жангдаги қаҳрамонлиги, жасорати авлодларга ибрат бўлиб қолди. К. шахси ва унинг мероси Ўзбекистонда мустақиллик туфайли ўрганила бошланди. 1995 й.да Ўзбекистонда К.таваллудининг 850 й.лиги нишонланди.

Ад.: Бертельс Е. Э., Суфизм и суфийская литература, М., 1965; Комилов Н., Нажмиддин Кубро, Т., 1995; Жўзжоний А. Ш., Тасаввуф ва инсон, Т., 2001.

Нажмиддин Комилов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.