Kuçuktepa

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 820-b. — ziyouz.com

Kuçuktepa — sönggi jez va ilk temir davriga oid qörğon xarobasi (mil. av. 10—5-a.lar). K. Köhitang toğining jan. yon bağrida, Ulanbuloqsoy böyida, Murzarabod qişloği yaqinida joylaşgan. K. aylana şaklda bölib, asosi 320 m, yuqori qismida 150 m ga yaqin. Bal. 8 m. Şim.-şarqiy tomonda alohida uylarning xarobalari joylaşgan. Umumiy mayd.—0,5 ga. Yodgorlik L. I. Albaum tomonidan aniqlangan (1962). Arxeologik tadqiqot işlari 1963—84 y.larda (uzilişlar b-n) olib borilgan (A. Asqarov). Yodgorlikning markaziy qismi töliq oçib örganilgan. K. tarixida 4 ta me'moriy bosqiç mavjud bölgan. 1-bosqiçga oid bino 4 m qalinlikdagi maxsus sun'iy kötarma ustiga qurilgan. Bino töğri törtburçak şaklda bölib, şim., ğarb va jan. tomonlardan mudofaa devorlari b-n öralgan .Binoning umumiy mayd. 60 m2 ni taşkil etgan. 2-me'moriy bosqiçda şarqiy tomondan binoga yana 4 ta xonadan iborat uy qurilgan. Natijada bino kvadrat şaklga ega bölgan. Bino 2 qator mudofaa devorlari b-n öralgan. 3-me'moriy bosqiçda binoning şarqiy va jan. tomonlarida yangi tupap joylar barpo etilgan va u yana bir qator mudofaa devori b-n öralgan. 4-me'moriy bosqiçda oldingi davr turar joylari örnida yangi uylar barpo etilgan. Binoning dastlabki körinişi saqlanib qolgan. Jan. va şarq tomondan bino yangi qalin mudofaa devori b-n öralgan. Binoning umumiy mayd. 250 m2 ni taşkil qilgan. Asosiy quriliş materiali sifatida töğri törtburçak şakldagi xom ğiştlardan foydalanilgan. K.dan qölda va kulolçilik çarxida tayyorlangan sopol idişlar, öroqsimon toş piçoqlar, bolğalar, öğir dastalari, havonçalar, yorğuçoqlar, jez piçoklar, bigizlar, paykonlar, xanjar va suyak bigizlar topilgan. K. Örta Osiyoning şim. hududlaridan köçib kelib, ötroklaşgan çorvadorlarning mudofaa devorlari b-n öralgan manzilgohidir. Ular öz taraqqiyotida mahalliy dehqon aholining madaniy yutuqlaridan keng foydalanganlar. K.da hayot uzluksiz 400— 500 y. davom etgan. K. aholisi dehqonçilik va çorvaçilik b-n şuğullangan.

Ad:. Al bau m L. I., K datirovke verxnego sloya poseleniya Kuçuktepe. IMKU, vip. 8, T., 1969; Asqarov A. A., Albaum L. I., Poseleniye Kuçuktepa, T., 1979; Şaydullayev Ş. B., Severvaya Baktriya v epoxu rannego jeleznogo veka, T., 2000.

Şokirjon Pidayev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КУЧУКТЕПА — сўнгги жез ва илк темир даврига оид қўрғон харобаси (мил. ав. 10—5-а.лар). К. Кўҳитанг тоғининг жан. ён бағрида, Уланбулоқсой бўйида, Мурзарабод қишлоғи яқинида жойлашган. К. айлана шаклда бўлиб, асоси 320 м, юқори қисмида 150 м га яқин. Бал. 8 м. Шим.-шарқий томонда алоҳида уйларнинг харобалари жойлашган. Умумий майд.—0,5 га. Ёдгорлик Л. И. Альбаум томонидан аниқланган (1962). Археологик тадқиқот ишлари 1963—84 й.ларда (узилишлар б-н) олиб борилган (А. Асқаров). Ёдгорликнинг марказий қисми тўлиқ очиб ўрганилган. К. тарихида 4 та меъморий босқич мавжуд бўлган. 1-босқичга оид бино 4 м қалинликдаги махсус сунъий кўтарма устига қурилган. Бино тўғри тўртбурчак шаклда бўлиб, шим., ғарб ва жан. томонлардан мудофаа деворлари б-н ўралган .Бинонинг умумий майд. 60 м2 ни ташкил этган. 2-меъморий босқичда шарқий томондан бинога яна 4 та хонадан иборат уй қурилган. Натижада бино квадрат шаклга эга бўлган. Бино 2 қатор мудофаа деворлари б-н ўралган. 3-меъморий босқичда бинонинг шарқий ва жан. томонларида янги туpap жойлар барпо этилган ва у яна бир қатор мудофаа девори б-н ўралган. 4-меъморий босқичда олдинги давр турар жойлари ўрнида янги уйлар барпо этилган. Бинонинг дастлабки кўриниши сақланиб қолган. Жан. ва шарқ томондан бино янги қалин мудофаа девори б-н ўралган. Бинонинг умумий майд. 250 м2 ни ташкил қилган. Асосий қурилиш материали сифатида тўғри тўртбурчак шаклдаги хом ғиштлардан фойдаланилган. К.дан қўлда ва кулолчилик чархида тайёрланган сопол идишлар, ўроқсимон тош пичоқлар, болғалар, ўғир дасталари, ҳавончалар, ёрғучоқлар, жез пичоклар, бигизлар, пайконлар, ханжар ва суяк бигизлар топилган. К. Ўрта Осиёнинг шим. ҳудудларидан кўчиб келиб, ўтроклашган чорвадорларнинг мудофаа деворлари б-н ўралган манзилгоҳидир. Улар ўз тараққиётида маҳаллий деҳқон аҳолининг маданий ютуқларидан кенг фойдаланганлар. К.да ҳаёт узлуксиз 400— 500 й. давом этган. К. аҳолиси деҳқончилик ва чорвачилик б-н шуғулланган.

Ад:. Ал ьбау м Л. И., К датировке верхнего слоя поселения Кучуктепе. ИМКУ, вып. 8, Т., 1969; Асқаров А. А., Альбаум Л. И., Поселение Кучуктепа, Т., 1979; Шайдуллаев Ш. Б., Севервая Бактрия в эпоху раннего железного века, Т., 2000.

Шокиржон Пидаев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.