Kumuş galogenidlar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 779-b. — ziyouz.com
Kumuş galogenidlar - bir valentli kumuşning galogenlar b-n hosil qilgan birikmalari; AgF2 va Ag2F birikmalari ham ma'lum. K.g. (AgF dan taşqari) suvda yomon eriydi.
Kumuş ftorid, AgF — odatdagi şaroitda oç-sariq rangli amorf gigroskopik modda. Suyuklaniş t-rasi 435°, ziçligi 5,852 g/sm3. Suvda va ammiakda yaxşi eriydi. Yoruğlik nuriga çidamli, ultrabinafşa nurlar ta'sirida Ag2F ga aylanadi. Şişaga xona t-rasidayoq ta'sir etadi; oson parçalanişi sababli organik birikmalarni ftorlaş reaksiyalarida qöllanadi. Kumuş oksid yoki kumuş karbonatga ftorid kislota yoxud kumuşga ftor ta'sir ettirib olinadi. Içimlik suvni dezinfeksiyalaşda işlatiladi.
Kumuş xlorid, AgCl — oqkristall modda. Suyuklaniş t-rasi 457,5°, qaynaş t-rasi 143G, ziçligi 5,56 g/sm3. Suvda eruvçanligi 0,00155 g/l. Juda plastik, mexanik xossalari metallarnikiga yaqin, undan öta yupqa vafis plastinkalar tayyorlaş mumkin. Yoruğlik nuri ta'sirida qorayadi va parçalanib kumuş ajratib çiqaradi. K.x., odatda, kumuş nitrat eritmasidan çöktiriş yöli b-n hamda kumuşga yuqori t-rada xlor yoki oksidlovçilar iştirokida xlorid kislota eritmasini ta'sir ettirib olinadi. Tibbiyotda, fotomateriallar i.ç.da, radar ekranlari va infraqizil spektroskoplar linzalari tayyorlaşda işlatiladi.
Kumuş bromid, AgBr — sariq kristall modda. Suyuqlaniş t-rasi 430°, 700°da ajraladi, ziçligi 5,8—6 g/sm3. Nitrat kislota, spirt, vatriy sulfit va tiosulfitlarda yaxşi eriydi. Suvda eruvçanligi 3,510~4 g/l. Kumuş nitrat eritmasiga NaBr yoki NVg ta'sir ettirib, hosil bölgan çökmani alohida eritib, qayta kristallaş va suvda çöktiriş usuli b-n olinadi. Fotomateriallar i.ç.da, Grinyar reaktivi yordamida olefinlar sintezida katalizator sifatida qöllanadi.
Kumuş yodid, Agl — oç sariq kristall modda. Suyuqlaniş t-rasi 555°, ziçligi 6 g/sm3. Spirtda va tiosulfatda yaxşi eriydi. Suvda eruvçanligi 3,4- 10 5 g/l. K.y. kumuş nitrat eritmasiga Nal yoki HI 100°da kumuşga yod bugini ta'sir ettiriş yöli b-n olinadi. Fotomateriallar i.ç.da, galvanik usulda kumuş yugurtirişda kumuş sianid örnida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУМУШ ГАЛОГЕНИДЛАР - бир валентли кумушнинг галогенлар б-н ҳосил қилган бирикмалари; AgF2 ва Ag2F бирикмалари ҳам маълум. К.г. (AgF дан ташқари) сувда ёмон эрийди.
Кумуш фторид, AgF — одатдаги шароитда оч-сариқ рангли аморф гигроскопик модда. Суюкланиш т-раси 435°, зичлиги 5,852 г/см3. Сувда ва аммиакда яхши эрийди. Ёруғлик нурига чидамли, ультрабинафша нурлар таъсирида Ag2F га айланади. Шишага хона т-расидаёқ таъсир этади; осон парчаланиши сабабли органик бирикмаларни фторлаш реакцияларида қўлланади. Кумуш оксид ёки кумуш карбонатга фторид кислота ёхуд кумушга фтор таъсир эттириб олинади. Ичимлик сувни дезинфекциялашда ишлатилади.
Кумуш хлорид, AgCl — оқкристалл модда. Суюкланиш т-раси 457,5°, қайнаш т-раси 143Г, зичлиги 5,56 г/см3. Сувда эрувчанлиги 0,00155 г/л. Жуда пластик, механик хоссалари металларникига яқин, ундан ўта юпқа вафис пластинкалар тайёрлаш мумкин. Ёруғлик нури таъсирида қораяди ва парчаланиб кумуш ажратиб чиқаради. К.х., одатда, кумуш нитрат эритмасидан чўктириш йўли б-н ҳамда кумушга юқори т-рада хлор ёки оксидловчилар иштирокида хлорид кислота эритмасини таъсир эттириб олинади. Тиббиётда, фотоматериаллар и.ч.да, радар экранлари ва инфрақизил спектроскоплар линзалари тайёрлашда ишлатилади.
Кумуш бромид, AgBr — сариқ кристалл модда. Суюқланиш т-раси 430°, 700°да ажралади, зичлиги 5,8—6 г/см3. Нитрат кислота, спирт, ватрий сульфит ва тиосульфитларда яхши эрийди. Сувда эрувчанлиги 3,510~4 г/л. Кумуш нитрат эритмасига NaBr ёки НВг таъсир эттириб, ҳосил бўлган чўкмани алоҳида эритиб, қайта кристаллаш ва сувда чўктириш усули б-н олинади. Фотоматериаллар и.ч.да, Гриняр реактиви ёрдамида олефинлар синтезида катализатор сифатида қўлланади.
Кумуш йодид, Agl — оч сариқ кристалл модда. Суюқланиш т-раси 555°, зичлиги 6 г/см3. Спиртда ва тиосульфатда яхши эрийди. Сувда эрувчанлиги 3,4- 10 5 г/л. К.й. кумуш нитрат эритмасига Nal ёки HI 100°да кумушга йод бугини таъсир эттириш йўли б-н олинади. Фотоматериаллар и.ч.да, гальваник усулда кумуш югуртиришда кумуш цианид ўрнида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.