Kumuş rudalari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 780-b. — ziyouz.com
Kumuş rudalari - tarkibida kumuş va uning birikmalari bölgan rudalar. Bir neça tipi farq qiliva-di: 1) asl kumuş konlari — kumuş kondan olinadigan elementlarning asosini taşqil qiladi; 2) kompleks ionlar — bölarda kumuş ikkinçi darajali element hisoblanadi. Bölar qatoriga oltin-kumuş, kumuş-polimetall, nodir metall-kumuş konlari kiritiladi. Oqjetpes, Kosmanaçi va Qizilqumdagi Yuqori voltl nomli, Çatqol-Qurama regionidagi Oqtepa asl kumuş konlari hisoblanadi. Tarkibida kumuş bölgan kompleks konlarga deyarli barça misporfirli, polimetall va b. ruda konlari: Laşkarak, Markaziy Qizilqumdagi barça oltin ruda konlari mansub. Asl kumuş konlaridan taşqari barça konlarda kumuş boşqa yetakçi elementlar b-n birgalikda olinadi. K.r. Yer pöstining çuqur qismida gidrotermal suvlardan hosil böladi. Tabiatda uçraydigan kumuş minerallarning quyidagilari sanoat ahamiyatga ega: tuğma kumuş Ag (Ag—100), argentit - Ag2 (Ag—87,1%); prustit — Ag3AsS3 (Ag—65,5 %), pirargirit — Ag3SbS3 (Ag—60%), kerargirit — AgCl (Ag—75,2%). Qazib oliş kölami va ahamiyati (zahiralari va qazib olinişi) böyiça kumuşning 90%dan ziyodi yölakay ravişda kompleks rudalardan olinadi. K.r.ning dunyodagi zahirasi 1 mln. t çamasida. Asosiy K.r. olinadigan davlatlar: Meksika, AQŞ, Peru, Kanada, Avstraliya.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КУМУШ РУДАЛАРИ - таркибида кумуш ва унинг бирикмалари бўлган рудалар. Бир неча типи фарқ қилива-ди: 1) асл кумуш конлари — кумуш кондан олинадиган элементларнинг асосини ташқил қилади; 2) комплекс ионлар — бўларда кумуш иккинчи даражали элемент ҳисобланади. Бўлар қаторига олтин-кумуш, кумуш-полиметалл, нодир металл-кумуш конлари киритилади. Оқжетпес, Косманачи ва Қизилқумдаги Юқори вольтл номли, Чатқол-Қурама регионидаги Оқтепа асл кумуш конлари ҳисобланади. Таркибида кумуш бўлган комплекс конларга деярли барча миспорфирли, полиметалл ва б. руда конлари: Лашкарак, Марказий Қизилқумдаги барча олтин руда конлари мансуб. Асл кумуш конларидан ташқари барча конларда кумуш бошқа етакчи элементлар б-н биргаликда олинади. К.р. Ер пўстининг чуқур қисмида гидротермал сувлардан ҳосил бўлади. Табиатда учрайдиган кумуш минералларнинг қуйидагилари саноат аҳамиятга эга: туғма кумуш Ag (Ag—100), аргентит - Ag2 (Ag—87,1%); прустит — Ag3AsS3 (Ag—65,5 %), пираргирит — Ag3SbS3 (Ag—60%), кераргирит — AgCl (Ag—75,2%). Қазиб олиш кўлами ва аҳамияти (заҳиралари ва қазиб олиниши) бўйича кумушнинг 90%дан зиёди йўлакай равишда комплекс рудалардан олинади. К.р.нинг дунёдаги заҳираси 1 млн. т чамасида. Асосий К.р. олинадиган давлатлар: Мексика, АҚШ, Перу, Канада, Австралия.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.